Ο καλλιτέχνης στη συνείδηση των κοινωνιών του Μεσαίωνα

Η περίοδος που έπεται της πρωτοχριστιανικής εποχής, μετά την πτώση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, είναι ευρύτερα γνωστή ως «σκοτεινή εποχή». Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται συμβατικά στην νεότερη ιστοριογραφία της Δυτικής Ευρώπης του πρώιμου κυρίως Μεσαίωνα, τόσο γιατί θεωρήθηκε από κάποιους ιστορικούς, ότι λόγω των μετακινήσεων, των πολέμων και της διαρκούς αναταραχής, οι άνθρωποι τότε δεν διέθεταν αρκετές γνώσεις, όσο και για να υποδηλώσει μεταξύ άλλων την έλλειψη πηγών για την μελέτη της ανομοιογενούς αυτής εποχής. Ωστόσο δεν θα έπρεπε να παραβλέψουμε την σημαντική προσφορά της «Καρολίγγειας  Αναγέννησης» στην ανάκαμψη των τεχνών στη Δύση τον 9ο αιώνα.

Στο ασταθές πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο του Μεσαίωνα ο καλλιτέχνης δεν είχε την κοινωνική αναγνώριση που απολαμβάνουν οι καλλιτέχνες αντίστοιχα στην σημερινή εποχή. Ήταν βυθισμένος στην ανωνυμία και αντιμετωπιζόταν ως απλός χειρώνακτας και όχι ως εξατομικευμένη αναγνωρίσιμη οντότητα. Απώτερος σκοπός του καλλιτέχνη ήταν η μετάδοση του περιεχομένου και του μηνύματος του Ευαγγελίου, καθώς δεν επεδίωκε την πιστή αντιγραφή της φύσης ή την δημιουργία απλώς όμορφων έργων, για την τέρψη των θεατών.

Μεσαίωνας (2)

Σε κάθε έκφραση της δραστηριότητάς του, ο καλλιτέχνης κατά τον Μεσαίωνα βρίσκεται ενταγμένος σε ολότητες, συντεχνίες, σε οργανωμένα κοινωνικά σώματα, που υπερβαίνουν σε οντολογική αξία την ατομικότητά του. Στατικός μεν κοινωνικά ο καλλιτέχνης ζούσε συχνά για την δικαίωση που θα απολάμβανε μετά τον θάνατό του, ενωμένος στο μεταφυσικό όραμα με τους υπόλοιπους ανθρώπους. Για τον λόγο αυτό τα έργα ήταν ανυπόγραφα, εφόσον κατανοούσε το έργο του ως συλλογική προσπάθεια ανύψωσης στο θείο.

Η αναζήτηση της πρωτοτυπίας  επίσης δεν αφορούσε τον Μεσαιωνικό καλλιτέχνη. Δεν ένιωθε την ανάγκη να επινοήσει νέους τρόπους για να σχεδιάσει μια εκκλησία ή να παραστήσει κάποιο επεισόδιο της Αγίας Γραφής, καθώς οι γνωστοί έως τότε τρόποι ήταν αρκετοί. Ο παραγγελιοδότης  που του ανέθετε την δουλειά τον προμήθευε με το καλύτερο υλικό και του πρότεινε ένα υπόδειγμα σύμφωνα με το οποίο έπρεπε να εργαστεί. Έστω και με αυτούς τους περιορισμούς ο καλλιτέχνης μπορούσε να αποδείξει την επιδεξιότητα και την δεινότητά του. Ειδικότερα, όταν φιλοτεχνήθηκε μια σελίδα του Ευαγγελίου στην αυλή του Καρλομάγνου,  από έναν καλλιτέχνη, στην οποία παριστάνεται ο Ευαγγελιστής Ματθαίος να γράφει το Ευαγγέλιο, βλέπουμε, πως ως στόχο ως ζωγράφος είχε την απόλυτη πιστότητα της μορφής ενός σεβάσμιου προσώπου, ενώ ένας άλλος καλλιτέχνης αντίστοιχα προσπάθησε να αποδώσει την έκφραση της έντονης αυτοσυγκέντρωσης του Ευαγγελιστή. Αυτό το μαρτυρούν οι πινελιές στις πτυχές του μανδύα και στο φόντο, παραπέμποντας έντονα σε πλεγμένες κορδέλες, χαρακτηριστικό στοιχείο της τέχνης του Βορρά. Έτσι στον Μεσαίωνα ο καλλιτέχνης έμαθε να εκφράζει τα συναισθήματά του συγκαλυμμένα και έμμεσα.

Τις παραγγελίες συνήθως τις έδιναν οι πάπες, οι βαρόνοι, οι φεουδάρχες για να διακοσμήσουν τους πύργους τους. Το καθεστώς αυτό των παραγγελιών και ο καθαρά κερδοσκοπικός μανδύας, υποβίβαζε κοινωνικά τους καλλιτέχνες, που ασκούσαν επιτήδευμα αμειβόμενοι. Παράλληλα οι καλές τέχνες δεν διδάσκονταν σε σχολεία και ακαδημίες συνεπώς στερούνταν θεωρητικού υποβάθρου. Σταδιακά μάθαιναν να σχεδιάζουν και να αντιγράφουν εικόνες από παλιά βιβλία. Όλα άλλαξαν με την εμφάνιση του Τζιόττο, που ανακάλυψε την τέχνη από την αρχή.

Ο καλλιτέχνης και η τέχνη μας δίνουν ανάγλυφα το στίγμα της κάθε εποχής. Η τέχνη είναι πάντα επαναστατική μέσα από αυτή πάντα περνούν τα μηνύματα για τις στροφές, ή τις τομές της ιστορίας. Εύλογα μπορούμε να αναρωτηθούμε κατά πόσο αποτελούσε τελικά στροφή ή τομή η εξελικτική πορεία του καλλιτέχνη στη συνείδηση των κοινωνιών του Μεσαίωνα.

Μαράη Γεωργούση, Ιστορικός Τέχνης.

 

greekaffair.gr
http://bit.ly/1qaAqJJ

Δείτε επίσης τα εξής:

Παυλοπέτρι: Υποβρύχιες ξεναγήσεις στο προϊστορικό ... Μία ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία πραγματοποιείται αυτές τις ημέρες στο Παυλοπέτρι, στον βυθισμένο προϊστορικό οικισμό της Λακωνίας. Υποβρύχιες ξεναγή...
Όσα είδαμε στο ΚΠΙΣΝ! | Φωτογραφίες... Στις 23 ως τις 26 Ιουνίου το ΚΠΙΣΝ παρουσίασε για πρώτη φορά ένα πλούσιο πρόγραμμα πολιτιστικών, αθλητικών και εκπαιδευτικών εκδηλώσεων με ελεύθερη εί...