Ταξίδι στην θρυλική κοιλάδα των Τεμπών

    Ταξίδι στην κοιλάδα των Τεμπών, με τους θρύλους και τα φοβερά της περάσματα, ανάμεσα στην Οσσα και στον Ολυμπο, τα δυο βουνά που πάντα μάλωναν, κι από ‘κει στα Αμπελάκια, στη Ραψάνη, στο Δέλτα του Πηνειού.

    κ-1

    Φυσική οριογραμμή Βόρειας και Νότιας Ελλάδας, τα Τέμπη είναι ένας τόπος προικισμένος, ιδιαίτερος, ίσως μαγικός. Θα ‘χεις περάσει δεκάδες φορές απ’ τα στενά των Τεμπών, και πάντα αναγνωρίζεις πως η αίσθηση είναι κάθε φορά το ίδιο υποβλητική.

    Κι αν δεν έχεις περάσει ακόμα, φαντάσου αυτό: τον Πηνειό να κατεβαίνει ράθυμα απ’ τη Λάρισα, να διασχίζει την κοιλάδα με συνεχόμενους φιδογυρισμούς, να συναντά έπειτα τον Ολυμπο στα αριστερά του και τον Κίσαβο στα δεξιά, τα δυο βουνά που πάντα μάλωναν, να διασχίζει το στενό φαράγγι κι έπειτα από τόσα και τόσα χιλιόμετρα να φτάνει πια στο Στόμιο και να χύνει τα νερά του στο Αιγαίο.

    κ-2

    Ακολουθώντας την πορεία του, έχεις ήδη πάρει μια καλή εικόνα των Τεμπών, μα ακόμα είσαι στην αρχή. Η κοιλάδα των Τεμπών θεωρείται ένα από τα πιο δύσκολα τμήματα του οδικού δικτύου της χώρας, για τον στενό του δρόμο, που υπόσχεται πάντως να βελτιώσει η καινούργια σήραγγα που ανοίγεται στο βουνό.

    Το πιο πολυσύχναστο κομμάτι της κοιλάδας, εκεί που σταματούν πολλοί για να δουν «εκ των έσω» την κοιλάδα, είναι το σημείο της κρεμαστής πεζογέφυρας. Ενα σωρό μαγαζάκια μικροπωλητών με τα απαραίτητα αναμνηστικά, το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής σκαλισμένο στον βράχο (το έχτισαν οι σιδηροδρομικοί τον περασμένο αιώνα) με το αγίασμα βαθιά στη σπηλιά, και λίγο πιο πέρα το αυτοσχέδιο λιμανάκι όπου τα καλοκαίρια δένει η «Αγία Παρασκευή» ή «πλοίο της αγάπης», για μια σύντομη (ημίωρη) κρουαζιέρα στα νερά του Πηνειού.

    κ-3

    Σ’ αυτά τα νερά, και γενικά στην κοιλάδα των Τεμπών, οι αρχαίοι απέδιδαν μάλιστα και ιδιότητες υπερφυσικές: από εδώ συνήθιζαν να κόβουν τα λιόκλαδα που στεφάνωναν τους Ολυμπιονίκες. Πέρασμα ανέκαθεν στρατηγικό, λυρικός «φόβος των μηχανοδηγών» (πανταχού παρόντες οι στίχοι του Θα- νάση Παπακωνσταντίνου στη Λάρισα…), τα Τέμπη κοιτούν όμως και προς το μέλλον.

    Στα σκαριά βρίσκεται μια πρόταση αξιοποίησης της περιοχής που προβλέπει την ανάπτυξη δραστηριοτήτων, διέλευση της κοιλάδας μέσα από μονοπάτια, ανάδειξη των αρχαιολογικών και θρησκευτικών της χώρων, μουσείο σιδηροδρόμων, περαταριές και άλλα πολλά που μπορεί να αλλάξουν, προς το καλύτερο, την όψη αλλά και την επισκεψιμότητα των Τεμπών. Ιδωμεν…

    κ-4

    Μέχρι τότε, τα (τουριστικά) πρωτεία στα Τέμπη εξακολουθούν να βαστούν γερά τα φημισμένα Αμπελάκια. Το χωριό μπορεί να μη φαίνεται από τον κεντρικό τον δρόμο, η λάμψη του όμως έφτασε κάποτε μέχρι τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Πώς; Ηταν στα τέλη του 18ου αι. Όταν οι Αμπελακιώτες συνειδητοποίησαν πως τα βαμβακονήματα που έγνεθαν και η έντονη κόκκινη βαφή που έβγαζαν από το τοπικό φυτό ριζάρι δεν ήταν απλά καλής ποιότητας, αλλά κορυφαίας στην Ευρώπη!

    Ανασκουμπώθηκαν και ρίχτηκαν όλοι με όρεξη στη δουλειά. Κυριολεκτικά όλοι. Ολα τα Αμπελάκια δούλευαν στα νήματα και τις βαφές, οργανώθηκαν μάλιστα και έφτιαξαν και τον διάσημο πια συνεταιρισμό τους, τον πρώτο εν Ελλάδι και από τους πρώτους στον κόσμο ολόκληρο.

    Οι δουλειές πήγαιναν περίφημα, τα Αμπελάκια διατηρούσαν 17 υποκαταστήματα σε ευρωπαϊκές πόλεις, το χωριό γνώρισε ανέλπιστα πλούτη, χτίστηκαν αρχοντικά αλλά και σχολεία, νοσοκομεία, δρόμοι. Το πράγμα έπιασε να ατονεί όταν εμφανίστηκαν στη διεθνή αγορά τα συνθετικά νήματα (βιομηχανική επανάσταση γαρ…) και η όμορφη ιστορία τελείωσε, αφήνοντας όμως πίσω της πλούσια δείγματα της ακμής της.

    Το αρχοντικό Σβαρτς, του πρωτεργάτη του συνεταιρισμού Γεωργίου Μαύρου, είναι ένα από τα αρκετά αρχοντόσπιτα που διασώθηκαν, στο Λαογραφικό Μουσείο θα δεις κι άλλα δείγματα πολλά των χρυσών εποχών, ωστόσο ολόκληρο το χωριό εξακολουθεί να αποπνέει έναν αέρα αίγλης και αρχοντιάς.

    Αξίζει επίσης να δεις την ωραία πλατεία, και τον βυζαντινό ναό του Αγίου Γεωργίου, με τη μοναδική απεικόνιση του «ένθρονου» Αϊ-Γιώργη. Από τον ναό ξεκινάει ένας χωματόδρομος που οδηγεί μέχρι το ξέφωτο του προφήτη Ηλία και το κάστρο της Ωριάς, διαχρονικός βιγλάτορας της κοιλάδας.

    κ-6

    Από τα Αμπελάκια και πάλι στον κεντρικό δρόμο, παίρνεις κατεύθυνση προς Λάρισα, βλέπεις στο χωριό των Τεμπών τον υπό αναστήλωση τεκέ του Χασάν Μπαμπά, των μπεκτασήδων δερβίσηδων, κι έπειτα στρίβεις αριστερά προς Ελάτεια. Το χωριό κρύβει ένα ανέλπιστο μυστικό, ένα μουσείο με οργάνωση που θα ‘πρεπε να διδάσκεται στα πανεπιστήμια.

    Το μουσείο Θεσσαλικής Ζωής, στην ουσία το αρχοντικό της οικογένειας Συρμακέζη, που οι σημερινοί ιδιοκτήτες του (οι οποίοι κατοικούν σ’ αυτό!) το έχουν μετατρέψει σε υποδειγματικό εκθεσιακό χώρο της αγροτικής αλλά και αστικής ζωής των τελευταίων 150 χρόνων, μέσα από τα προσωπικά αντικείμενα της οικογένειας.

    κ-7

    Ενα επίσης προσεγμένο λαογραφικό μουσείο λειτουργεί και στο Συκούριο, φτιαγμένο κομμάτι κομμάτι από τον ντόπιο ιστοριοδίφη Ιωάννη Πράπα.

    Θα το βρεις στη θέση Μύλοι, τοποθεσία με πολλά νερά (και μύλους βέβαια), που μάλιστα στα χρόνια του ’50 λειτουργούσαν και ως πηγή ηλεκτροδότησης του Συκουρίου, κάτι πρωτοποριακό για τα δεδομένα της τότε εποχής.

    Το Συκούριο μάλιστα έχει κι άλλη μια ιδιαιτερότητα, τα αμύγδαλα: παράγει το συντριπτικά μεγαλύτερο κομμάτι της ελληνικής αλλά και περίπου το 2% της παγκόσμιας παραγωγής αμυγδάλου! Φαντάσου λοιπόν τι γίνεται εδώ στη γιορτή αμυγδάλου κάθε Σεπτέμβρη.

    Από το Συκούριο, ακολούθησε την ορεινή διαδρομή στις πλαγιές του Κισάβου, που έπειτα από περίπου 12 χλμ. θα σε φέρει μέχρι το χωριό της Σπηλιάς.

    Αν είναι Σαββατοκύριακο, μην απορήσεις για το πλήθος των αυτοκινήτων, είναι οι απανταχού Λαρισαίοι που έρχονται εδώ για να τιμήσουν δεόντως τις σπηλιανές ταβέρνες.

    κ-8

    Από τον Κίσσαβο στον Ολυμπο
    Η άλλη πλευρά της κοιλάδας των Τεμπών, η βορεινή, ανήκει στην επικράτεια του Ολύμπου, του Κάτω Ολύμπου συγκεκριμένα. Μια πρώτη απαραίτητη στάση θα κάνεις στους Γόννους. Κι άλλο μουσείο; Ναι και όχι. Λαογραφικό είναι, αλλά δεν θυμίζει μουσείο, πιο πολύ θα το ‘λεγες πολυεπίπεδο αρχοντικό, με τα δωμάτιά του το κάθε ένα σε άλλο επίπεδο και με άλλο αντικείμενο: τα επαγγέλματα, οι φορεσιές, το σχολείο, τα εργαλεία, η ιστορία.

    Στους Γόννους μην παραλείψεις να τιμήσεις και τη Δημοτική Πινακοθήκη, φωτεινή και πρωτότυπη. Αυτό τον καιρό φιλοξενεί έργα που οι συμμετέχοντες στην έκθεση ζωγράφοι έστειλαν ο ένας στον άλλον μέσω ταχυδρομείου· με τους ταχυδρομικούς τους φακέλους!

    κ-9

    Επιστροφή ξανά στην εθνική και στον κεντρικό δρόμο των Τεμπών, η παράκαμψη κι αυτή τη φορά θα γίνει προς τ’ αριστερά, προς τη Ραψάνη. Γνωστοί και οι Ραψανιώτες για τα νήματά τους, την ίδια εποχή με τα Αμπελάκια, έψαξαν κι εκείνοι εναλλακτικές διεξόδους όταν το εμπόριο της κόκκινης βαφής άρχισε να παρακμάζει.

    Και τις βρήκαν στα αμπέλια τους: σε υψόμετρο, στις πλαγιές του Κάτω Ολύμπου, οι Ραψανιώτες ανέκαθεν αγαπούσαν το κρασί, η παράδοση μάλιστα της αμπελοκαλλιέργειας έχει ενσωματωθεί στην ίδια την τοπική αρχιτεκτονική, με κάθε σπίτι σχεδόν στη Ραψάνη να διαθέτει στο υπόγειό του τα δικά του παλιά βαρέλια. Ολη η τοπική παράδοση ξεδιπλώνεται στο Μουσείο Οίνου και Αμπέλου του χωριού (ανοίγει κατόπιν επικοινωνίας).

    Μια λεπτομέρεια για τη Ραψάνη: στο χωριό περνούσε πολλά καλοκαίρια ο περίφημος συγγραφέας Μ. Καραγάτσης (κατά κόσμον Δημήτρης Ροδόπουλος).

    Η προτομή του κοσμεί σήμερα τον προαύλιο χώρο της εκκλησίας του Αγίου Αθανασίου, κοντά στο σημείο όπου λέγεται πως καθόταν και διάβαζε, στη σκιά από ένα καραγάτσι.

    Μια γωνιά στο Μουσείο Οίνου, μάλιστα, είναι αφιερωμένη στον μεγάλο λογοτέχνη, με φωτογραφικό υλικό και δημοσιεύματά του.

    Τέσσερα χιλιόμετρα περίπου χωρίζουν τη Ραψάνη από τη γραφική Κρανιά κι άλλα περίπου τόσα μέχρι τον Πυργετό. Περνώντας ξανά από τη νότια πλευρά της εθνικής οδού, ένας χωμάτινος δρόμος θα σε φέρει μέχρι το παλιό Πετρογέφυρο.

    Δεν το ξέρουν πολλοί, κι όμως κάποτε ήταν φημισμένο χάρη στα πολλά του τόξα (ένα σώζεται σήμερα ολόκληρο), και με το 40 μ. μήκος του ένωνε τον Πυργετό με το απέναντι χωριό του Ομολίου, στην άλλη όχθη του Πηνειού.

    Το τέλος της διαδρομής ταυτίζεται με την κατάληξη του ίδιου του Πηνειού. Αφού κατέβηκε απ’ την Πίνδο, διέσχισε τον θεσσαλικό κάμπο και το φαράγγι των Τεμπών, το ποτάμι σχηματίζει το Δέλτα του ανάμεσα στα Νέα Μεσάγκαλα και το Στόμιο, σε έναν γοητευτικό υδροβιότοπο που θα τον πλησιάσεις μέσα από δαιδαλώδεις χωματόδρομους.

    Στο βόρειο κομμάτι του, στα Μεσάγκαλα και την Κουλούρα, θα βρεις και μερικές από τις πιο αγαπημένες παραλίες των Λαρισινών βόρεια του Δέλτα.

    Κείμενο: Γιάννης Μαντάς
    Φωτογραφίες: Ηρακλής Μήλας

    http://www.thetravelbook.gr/

    http://bit.ly/1NauXrH

    Δείτε επίσης τα εξής:

    Καϊμακτσαλάν: Tο υψηλότερο χιονοδρομικό κέντρο της... Καϊμακτσαλάν  το υψηλότερο χιονοδρομικό κέντρο της Ελλάδας ιδανικά για χειμερινές διακοπές. Άγιος Αθανάσιος Πέλλας: ένα «παραμυθένιο» χειμερινό θέρετ...
    Καταρράκτης του Λειβαδίτη στην Ξάνθη έχει μετατραπ... Ένα μαγευτικό τοπίο συναντά κανείς τις τελευταίες ημέρες επισκεπτόμενος την ορεινή περιοχή του Λειβαδίτη της Ξάνθης, με το θερμόμετρο να δείχνει πολ...