24 Σεπτεμβρίου: Η Γιορτή της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας
Γιορτή Παναγίας Μυρτιδιώτισσας – 24 Σεπτεμβρίου: Η Ιστορία και τα Θαύματα της Ιεράς Εικόνας
Η 24η Σεπτεμβρίου είναι αφιερωμένη στη γιορτή της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας, της προστάτιδας των Κυθήρων. Σύμφωνα με την παράδοση, η αυθεντική εικόνα της Θεοτόκου με το Χριστό βρέθηκε τον 13ο αιώνα μ.Χ. από έναν βοσκό σε μια κοιλάδα γεμάτη από μυρτιές, νοτιοδυτικά του νησιού. Η περιοχή αυτή ονομάζεται «Μυρτίδια», από τις μυρτιές που φύονται εκεί.
Αρχικά, στην εικόνα διακρίνονταν καθαρά τα χαρακτηριστικά της Παναγίας και του Χριστού μέχρι το ύψος των στέρνων. Με την πάροδο του χρόνου, η εικόνα απέκτησε το χαρακτηριστικό σκούρο χρώμα που τη διακρίνει σήμερα. Πιθανότατα, η εικόνα αυτή φιλοτεχνήθηκε από τον Ευαγγελιστή Λουκά τον 1ο αιώνα μ.Χ.
Η Ιστορία του Ναού και της Εικόνας
Στη θέση της εύρεσης της εικόνας, ο πτωχός βοσκός κατασκεύασε ένα μικρό εκκλησάκι και αφιέρωσε τον υπόλοιπο χρόνο της ζωής του στην περιποίησή του. Μετά το θάνατό του, την περιποίηση του ναού ανέλαβε ο Μοναχός Λεόντιος, ο οποίος με χρηματική βοήθεια από τους Κυθήριους μεγάλωσε το αρχικό εκκλησάκι και έκτισε γύρω του μερικά κελιά για τη φιλοξενία των προσκυνητών.
Ωστόσο, το πλήθος των προσκυνητών δημιούργησε την ανάγκη για έναν μεγαλύτερο ναό. Το έργο ανέγερσης του νέου ναού ξεκίνησε το 1841 μ.Χ. από τον Ιερομόναχο Αγαθάγγελο Καλλίγερο και ολοκληρώθηκε σε 16 χρόνια, δημιουργώντας ένα υπέροχο συγκρότημα που αποτελείται από μεγαλοπρεπή ναό, πανύψηλο καμπαναριό και πολλά κελιά φιλοξενίας.
Η Χρυσή Επένδυση της Εικόνας
Η εικόνα της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας φυλάσσεται στον κάτω ναό, γνωστό ως Καθολικό, κατά τους χειμερινούς μήνες. Η εικόνα είναι επενδυμένη με μια ολόχρυση επένδυση, έργο του Κρητικού καλλιτέχνη Νικόλαου Σπιθάκη το 1827 μ.Χ. Στο κάτω μέρος της χρυσής επένδυσης απεικονίζονται τρία θαύματα:
-
Το θαύμα της εύρεσης της εικόνας από τον βοσκό.
-
Το θαύμα της θεραπείας του παραλύτου στις 24 Σεπτεμβρίου του 17ου αιώνα.
-
Το θαύμα της διάσωσης του φρουρίου των Κυθήρων από τους κεραυνούς στις 22 Ιανουαρίου 1829, κατά τη διάρκεια της φύλαξης της εικόνας εντός του φρουρίου για τον φόβο των πειρατών.
Παρεκκλήσια και Πολυτελές Στέμμα
Στον Ιερό Ναό υπάρχουν δύο παρεκκλήσια: το ένα αριστερά του Τέμπλου, αφιερωμένο στην Οσιοπαρθενομάρτυρα Ελέσα, και το άλλο δεξιά στον Όσιο Θεόδωρο. Στο στέμμα της Πανσέπτου Εικόνας της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας υπάρχει προσαρμοσμένο «πολυτιμότατον αδαμαντοκόλλητον εν σχήματι ημισελήνου χρυσούν κόσμημα».
Το Θαύμα της Λύσης της Ανομβρίας
Σύμφωνα με τον υμνογράφο Σοφοκλή Καλούτση, κάποτε βρισκόταν στα Κύθηρα ένας πλούσιος και επιφανής Τούρκος, εγκατεστημένος στην τουρκοκρατούμενη Κρήτη, ο οποίος ήταν Μωαμεθανός. Παρατήρησε μια ασυνήθη συγκέντρωση κόσμου στην πλατεία του Μητροπολιτικού Ναού του Εσταυρωμένου στη Χώρα. Ρώτησε τι συνέβαινε και του είπαν ότι το νησί μαστίζεται από πολύμηνη ανομβρία και για αυτό θα πραγματοποιηθεί λιτανεία της Αγίας Εικόνας της Μυρτιδιώτισσας.
Ο Τούρκος εχλεύασε αυτή την ενέργεια, θεωρώντας την άκαρπη. Δήλωσε, όμως, ότι εάν μετά την λιτανεία επακολουθήσει βροχή, θα αφιέρωνε το χρυσό κόσμημα της ημισελήνου που είχε μαζί του στην Ιερή Εικόνα. Η λιτανεία πραγματοποιήθηκε με κατάνυξη και οι Κυθήριοι παρακάλεσαν για τη λύση της ανομβρίας. Και το θαύμα έγινε: μόλις η ιερά πομπή επέστρεψε στον ναό, άρχισε να πέφτει ραγδαία βροχή. Ο αλλόθρησκος τήρησε την υπόσχεσή του και αφιέρωσε το κόσμημα στην Παναγία.
Υμνολογία και Προστασία των Νέων
Η Παναγία η Μυρτιδιώτισσα θεωρείται προστάτιδα της νεολαίας και της πίστης. Ο υμνογράφος Σοφοκλής Καλούτσης αφιέρωσε ολόκληρο οίκον στους χαιρετισμούς της Μυρτιδιώτισσας, εξυμνώντας την ως «λήξιν της ανομβρίας», «παύσιν της λειψυδρίας», «υετόν δαψιλήν καταπέμπουσαν» και «ουρανόθεν την γην η δροσίζουσαν». Οι ύμνοι αυτοί εκφράζουν την ευγνωμοσύνη και την πίστη των Κυθήριων προς την Παναγία για τη βοήθειά της σε δύσκολες στιγμές.
Πιθανόν λοιπόν η αφιέρωση να είχε προηγηθεί του 1837 μ.Χ.
Αυτό το θαύμα της Παναγίας μας, ενέπνευσε τον Υμνογράφο αείμνηστο Σοφοκλή Καλούτση και αφιέρωσε ολόκληρον οικον στους χαιρετισμούς της Μυρτιδιώτισσας, για να εξυμνήσει.
«Χαίρε η λήξις της ανομβρίας
Χαίρε η παύσις της λειψυδρίας
Χαίρε υετόν δαψιλή καταπέμπουσα
Χαίρε ουρανόθεν την γην η δροσίζουσα…»
Ὕμνοι Δοξολογικοί καί Παρακλητικοί εἰς τήν Μυρτιδιώτισσαν, εἰς τύπον τῶν μεγαλυναρίων,* ὧν ἡ ἀκροστιχίς˙ Μητρόθεε διάσωσον
Μητρόθεε Ἄνασσα Οὐρανοῦ,
ὄντως Πλατυτέρα, καί Ἀγγέλων
φωτοειδῶν, τῶν ἀκαταπαύστως,
ὑμνούντων τήν σήν δόξαν,
Δέσποινα καί Κυρία, Θεομακάριστε.
Ηλίου τῆς δόξης τοῦ νοητοῦ, τῆς
Δικαιοσύνης ἀπαστράψαντος τοῖς
ἐν γῇ, τοῦ πάντων Δεσπότου, Κυρίου
καί Σωτῆρος, Μήτηρ ὑπάρχεις ὄντως,
ἡ Παμμακάριστος.
Τεκοῦσα ἀφράστως τόν σόν
Υἱόν, τόν Παντευεργέτην καί Σωτῆρα
καί Λυτρωτήν τόν κόσμον λυτροῦσαι,
παθῶν καί καχεξίας, ὡς πάντων
ὑπερτέρα, Μυρτιδιώτισσα.
Ρᾶνον θείοις μύροις τόν
σόν λαόν, ἡ ἐν μυρτιδίοις ἀνατείλασα θαυμαστῶς,
ἁγίᾳ Εἰκόνι, θαυματουργῷ καί θείᾳ, καί
δίδου τήν σήν χάριν,
Μυρτιδιώτισσα.
Οἱ ἔχοντες σκέπην σήν κραταιάν,
σεμνύνονται πάντες καί καυχῶνται
κατά Θεόν, σέ ἔχοντες τεῖχος, καί
θείαν προστασίαν, σεισμῶν πυρός
καί βλάβης, διαφυλάττουσαν.
Θεράπευσον Κόρη σούς ὑμνητάς,
ψυχῶν τε τάς νόσους, καί σωμάτων
τάς χαλεπάς, καί ἴασαι Μῆτερ, κακῶν
καί ἀσθενείας, δεινῶν ἀρρωστημάτων,
Μυρτιδιώτισσα.
Εκ πάσης ἀνάγκης καί πειρασμῶν,
χαλεπῶν κινδύνων ἐπῃρείας τοῦ πονηροῦ,
ρῦσαι νεολαίαν δεινῶς κλονιζομένην,
καί δοκιμαζομένην,
Μυρτιδιώτισσα.
Εξελε τούς νέους Μῆτερ Θεοῦ,
παθῶν καί κινδύνων πολυτρόπων
παντοδαπῶν, κράτυνον τήν πίστιν
τά ἤθη καί τό σέβας, θείᾳ κληρονομίᾳ,
Μυρτιδιώτισσα.
Δεσμῶν ἁμαρτίας φθοροποιῶν,
καί πάσης κακίας καταχρήσεων
συμφορῶν, καί λευκοῦ θανάτου,
ἐκλύτρωσαι Παρθένε, φιλτάτην νεολαίαν,
Μυρτιδιώτισσα.
Ιλέῳ σου ὄμματι στοργικῷ,
καί σῇ εὐσπλαγχνίᾳ διαφύλαττε
μητρικῇ, τάς νήσους Κυθήρων
καί τῶν Ἀντικυθήρων, σεισμῶν
πυρός μαχαίρας, Μυρτιδιώτισσα.
Αγάπην ὁμόνοιαν καί στοργήν,
παράσχου συζύγοις καί γονεῦσι
Μῆτερ Θεοῦ, καί δίδου πλουσίως,
χαράν καί εὐφροσύνην, πιστότητα εἰρήνην,
Μυρτιδιώτισσα.
Σεισμοῦ διασῴζουσα φυσικοῦ,
σεισμικάς δονήσεις σύ ἀπότρεψον
ἠθικάς, καί ἐκ ναυαγίων, οἰκογενείας σῷζε, φρίκης διαζυγίων,
Μυρτιδιώτισσα.
Ω Μῆτερ τοῦ Λόγου καί Λυτρωτοῦ,
σήν χάριν αἰτοῦμεν
ἐκκαρδίας τε καί ψυχῆς, μετάνοιαν
δοῦναι, σοῖς δούλοις ἀναξίοις,
οἰνοποσίας πάθους, σύ ἀπαλλάττουσα.
Σωτῆρα ἡ τέξασα καί Θεόν,
παντοίων κινδύνων διασῴζεις
καί συμφορῶν, αἱρέσεως πλάνης,
σχίσματος τῆς μανίας,
ἐν τάχει ἀπαλλάττεις,
Μυρτιδιώτισσα.
