Η Αγία Αναστασία η Φαρμακολυτρία γιορτάζει σήμερα, 22 Δεκεμβρίου. Το συναξάρι, το μαρτύριο, τα θαύματα και η χάρη της κατά των φαρμακειών
Η Αγία Αναστασία η Φαρμακολύτρια, μία από τις μεγάλες γυναικείες μορφές των πρώτων χριστιανικών αιώνων, τιμάται από την Εκκλησία στις 22 Δεκεμβρίου. Το συναξάρι της αναδεικνύει τη φιλανθρωπική της δράση, το μαρτύριό της και τη θαυματουργική χάρη που έλαβε από τον Θεό.
Καταγωγή και δράση της Αγίας Αναστασίας
Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Ρώμη, στο τέλος του 3ου μ.Χ. αιώνα. Ήταν κόρη αρχοντικής και πλούσιας οικογένειας. Παρά τη σκληρή επαγρύπνηση του ειδωλολάτρη πατέρα της, του Πραιτεξτάτου, η χριστιανή μητέρα της, η Φαύστα, την οδήγησε στον χριστιανό διδάσκαλο Χρυσόγονο, ο οποίος της δίδαξε τον Χριστιανισμό και άναψε τον έρωτα και την αγάπη της προς τον Χριστό. Αποφασισμένη να ζήσει μοναχική ζωή διά βίου, εν αγνεία και παρθενία, υποχρεώθηκε, εν τούτοις, πιεζόμενη από τον πατέρα της, να παντρευτεί τον ειδωλολάτρη αξιωματούχο του αυτοκράτορος Διοκλητιανού, τον Πούπλιο, προς τον οποίο, όμως, σαρκική συνάφεια απέφευγε, όπως λέγει το Συναξάριο, διά την απιστίαν αυτού, προφασιζόμενη ότι ήταν ασθενής· «νοσείν αεί προφασιζομένη». Ο αιφνίδιος και θεόσταλτος θάνατος του συζύγου της ελευθέρωσε όλες τις δυνατότητες της Αναστασίας, η οποία, η περικαλλέστατη αυτή και αρχοντική νεαρή γυναίκα, διέθεσε στο εξής όλα της τα πλούτη, τον χρόνο, τη δράση και την αγάπη της στο να επισκέπτεται στις φυλακές τους φυλακισμένους χριστιανούς, να τους ενισχύει και να τους ενθαρρύνει, ώστε να μην δειλιάσουν μπροστά στο μαρτύριο. Έγινε «αλείπτρια», προπονήτρια πολλών μαρτύρων, οι οποίοι οφείλουν το ένδοξο μαρτυρικό τους τέλος στην ενθάρρυνση της Αναστασίας.
Ενισχύει στη Θεσσαλονίκη τις αδελφές οσιομάρτυρες Αγάπη, Χιονία και Ειρήνη
Για το έργο της αυτό δεν περιορίστηκε στη Ρώμη, αλλά άπλωσε την αγάπη της μέχρι την Ανατολή, μέχρι τη Νικομήδεια, αφού διέτρεξε το Ιλλυρικό και τη Μακεδονία, όπου έδρασε ιδιαίτερα στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Οι τρεις γνωστές αδελφές, Αγάπη, Χιονία και Ειρήνη, που μαρτύρησαν επί Διοκλητιανού στη Θεσσαλονίκη, πριν από τον μαρτυρικό τους θάνατο γνώρισαν τη φροντίδα και την αγάπη της Αγίας Αναστασίας, η οποία, για τον λόγο αυτό, φυλακίστηκε και βασανίστηκε σε φυλακή της Θεσσαλονίκης. Είναι, μάλιστα, πολύ πιθανό ότι το όρος στο οποίο τοξεύθηκε από στρατιώτη η τρίτη από τις αδελφές, η Αγία Ειρήνη, είναι το όρος όπου σήμερα βρίσκεται η Μονή της Αγίας Αναστασίας, η οποία φρόντισε και ενταφίασε τα τίμια σώματα των τριών αδελφών παρθενομαρτύρων, των οποίων τη μνήμη η Εκκλησία γιορτάζει στις 16 Απριλίου.
Χρυσόγονος και Ζωΐλος
Δεν είναι, όμως, μόνον οι τρεις παρθενομάρτυρες της Θεσσαλονίκης με τις οποίες συνδέθηκε η Αγία Αναστασία. Αναφερθήκαμε προηγουμένως στον διδάσκαλό της, τον Χρυσόγονο, ο οποίος υπέστη μαρτυρικό θάνατο στη Νικομήδεια της Μικράς Ασίας, κατά τον Συναξαριστή, κατ’ άλλους δε στην Ακυϊλία της Ιλλυρίας. Σώζεται αλληλογραφία μεταξύ της Αγίας Αναστασίας, τον καιρό που την είχε φυλακίσει ο άνδρας της για να εμποδίσει τη φιλάνθρωπη δράση της, και του Χρυσογόνου, τον οποίο είχαν φυλακίσει, διότι δίδασκε με παρρησία και πολλή επιτυχία τον Χριστιανισμό. Τον Χρυσόγονο ακολούθησε η Αναστασία στη μαρτυρική του πορεία από τη Ρώμη στη Νικομήδεια, αφού, εν τω μεταξύ, αποφυλακίστηκε μετά τον θάνατο του συζύγου της. Του συμπαραστάθηκε και τον ενδυνάμωσε η τολμηρή αυτή μαθήτρια τον πρεσβύτη δάσκαλο. Μετά τον δι’ αποκεφαλισμού μαρτυρικό του θάνατο, ο Χρυσόγονος εμφανίστηκε σε όραμα στον ιερέα Ζωΐλο, του υπέδειξε τον τόπο όπου βρισκόταν το άγιο λείψανό του και του αποκάλυψε ότι ο αυτοκράτωρ Διοκλητιανός έδωσε εντολή να βασανιστούν οι τρεις αδελφές Αγάπη, Χιονία και Ειρήνη, τις οποίες, όμως, θα ερχόταν να ενθαρρύνει η Αναστασία, όπως και έγινε. Το ίδιο όραμα είδε συγχρόνως και η Αναστασία, η οποία ανέλαβε πράγματι να συμπαρασταθεί στις τρεις μέλλουσες μάρτυρες. Ο ιερεύς Ζωΐλος, πλησίον του οποίου έμεναν οι τρεις αδελφές, δέχθηκε, σε λίγες μέρες, την προαναγγελθείσα επίσκεψη της Αναστασίας, η οποία προσκύνησε το άγιο λείψανο του διδασκάλου της και ανέλαβε τις τρεις αδελφές, οι οποίες, όπως είπαμε, μαρτύρησαν στη Θεσσαλονίκη. Ο Ζωΐλος, εντός ολίγου, απέθανεν εν Κυρίω, όπως του είχε προαναγγείλει ο Χρυσόγονος, μαζί με τον οποίο εορτάζεται στις 22 Δεκεμβρίου, ημέρα του μαρτυρίου και της μνήμης της Αγίας Αναστασίας. Στον Συναξαριστή ο Ζωΐλος παρουσιάζεται ως μάρτυς. Χρυσόγονος, Ζωΐλος, Αγάπη, Χιονία και Ειρήνη αποτελούν την πρώτη ομάδα αγίων με την οποία συνδέθηκε η Αγία μας· ακολουθούν, όμως, και άλλες.
Η Θεοδότη και τα παιδιά της
Κατά την παραμονή της στη Νικομήδεια, όπου είχε φθάσει συνοδεύοντας τον διδάσκαλό της Χρυσόγονο, η Αναστασία έγινε γνωστή για τις αγαθοεργίες και τη χριστιανική της δράση. Στην πόλη αυτή ζούσε εν χηρεία, μετά τον θάνατο του συζύγου της, η Θεοδότη με τα τρία παιδιά της. Προσκολλήθηκε στην Αναστασία ως συνεργάτις και βοηθός στις ατέλειωτες επισκέψεις των φυλακισμένων και διωκομένων χριστιανών. Επειδή αρνήθηκε να υπανδρευθεί τον άρχοντα Λευκάδιο, που τη θαύμαζε για την ομορφιά της, η Θεοδότη οδηγήθηκε σε δίκη, κατά την οποία προτίμησε να μαρτυρήσουν αυτή και τα τρία παιδιά της μέσα σε καμίνι φωτιάς, παρά να αρνηθούν τον Χριστό· η μητρότητα στις ωραιότερες στιγμές της, αφού θέτει σε δεύτερη μοίρα τη σαρκική ζωή των παιδιών της, προκειμένου να κερδίσουν την αιώνια και αγέραστη ζωή της Βασιλείας του Θεού. Άλλη μία ομάδα μαρτύρων από τον κύκλο της Αγίας Αναστασίας, που γιορτάζουν επίσης μαζί της στις 22 Δεκεμβρίου.
Οι εκατόν είκοσι κατάδικοι
Έφθασε, όμως, και ο καιρός και του δικού της μαρτυρίου, πριν από το οποίο έγινε αιτία να πλουτίσει η Εκκλησία μας με εκατόν είκοσι ακόμη μάρτυρες. Μετά από επίμονες προσπάθειες, οι άρχοντες, άλλοτε με υποσχέσεις και γλυκόλογα και άλλοτε με φρικτά βασανιστήρια, δεν κατόρθωσαν να πείσουν την Αναστασία να αρνηθεί τη χριστιανική της πίστη. Η Θεοδότη εμφανιζόταν στον ύπνο της, μήνυμα από τον ουρανό, για να την ενισχύσει, ανταποδίδοντας έτσι όσα είχε κάνει η Αναστασία γι’ αυτήν. Κατά θαυματουργικό τρόπο, η Αναστασία, αντί να βγαίνει ταλαιπωρημένη και εξουθενωμένη από τις φυλακές και τα βασανιστήρια, εμφανιζόταν ακμαία και χαρούμενη. Στην απόγνωσή του, ο ειδωλολάτρης άρχοντας διέταξε να βάλουν την Αναστασία μαζί με άλλους εκατόν είκοσι ειδωλολάτρες καταδίκους και έναν χριστιανό, τον Ευτυχιανό, μέσα σε μεγάλη βάρκα, να ανοιχθούν στη θάλασσα και, αφού ανοίξουν οπές στη βάρκα, να τους αφήσουν να πνιγούν, όπως και έγινε. Ο Θεός, όμως, δεν επέτρεψε να ευοδωθούν τα σχέδια του άρχοντα, διότι το δικό Του σχέδιο προέβλεπε τη σωτηρία και άλλων ανθρώπων. Ξαφνικά εμφανίζεται στο τιμόνι της βάρκας η Θεοδότη και την οδηγεί με ασφάλεια στη στεριά. Έκθαμβοι οι εκατόν είκοσι κατάδικοι από το θαύμα που έζησαν, πίστεψαν στον Χριστό, ομολόγησαν και αυτοί με παρρησία την πίστη τους ενώπιον του άρχοντος, με συνέπεια να αποκεφαλισθούν και να κερδίσουν τόσο γρήγορα την αιωνιότητα.
Το μαρτύριο της Αγίας
Η άκαμπτη και ανυποχώρητη Αναστασία τελικά δέθηκε σε πασσάλους και, δεμένη όπως ήταν, παραδόθηκε στη φωτιά, στις 22 Δεκεμβρίου, ημέρα κατά την οποία η Εκκλησία γιορτάζει τη μνήμη της. Το λείψανο της Αγίας το παρέλαβε μία γυναίκα αρχόντισσα, που λεγόταν Απολλωνία, αφού χρησιμοποίησε τη γνωριμία της με τη σύζυγο του επάρχου. Ενεταφίασε το σώμα στον κήπο της, όπου αργότερα έκτισε και ναό προς τιμήν της. Ποιος ακριβώς ήταν ο τόπος αυτός του μαρτυρίου και του ενταφιασμού της δεν γνωρίζουμε. Το μαρτύριό της έγινε το 303 ή το 304, κατά τον Διωγμό του Διοκλητιανού, κατά πολλούς στη Θεσσαλονίκη, κατά άλλους στο Σίρμιο, ενώ υπάρχουν και μερικοί που πιστεύουν ότι εμαρτύρησε στη Ρώμη.
Τα λείψανα της Αγίας
Είναι, πάντως, ιστορικά εξακριβωμένο ότι το λείψανό της βρέθηκε στο Σίρμιο, από όπου μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη επί Πατριάρχου Γενναδίου (457–471) και αυτοκράτορος Λέοντος Α΄ (457–474). Τοποθετήθηκε, κατ’ αρχήν, στον επ’ ονόματί της ναό που βρισκόταν στον Ιππόδρομο, τον μοναδικό που είχε απομείνει στους Ορθοδόξους κατά την εποχή του Αρειανισμού. Στον μικρό αυτό ναό έδωσε τη μεγάλη μάχη του εναντίον αυτής της αιρέσεως ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος και επανέφερε την Ορθοδοξία στην Κωνσταντινούπολη με τους περίφημους Θεολογικούς Λόγους που εξεφώνησε εκεί.
Σήμερα, μέρη των ιερών λειψάνων της Αγίας, η αγία κάρα της και μέρος από το δεξιό της πόδι, βρίσκονται στην Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολύτριας στη Μακεδονία.
Γιατί ονομάζεται «Φαρμακολύτρια»
α) Δίδει φάρμακα και θεραπεύει σωματικές και ψυχικές ασθένειες
Το επίθετο «Φαρμακολύτρια» της Αγίας έχει δύο έννοιες, μία γενική και μία ειδική. Κατά την ευρύτερη, τη γενική έννοια, η Αγία ονομάζεται έτσι, διότι, όπως λέει ο Τρύφων Ευαγγελίδης στο βιβλίο του «Βίοι Αγίων» (σελ. 994), «είχεν άνωθεν παρά Θεού την δύναμιν να λύη και καταστρέφη των φαρμάκων και των δηλητηρίων τα κακά αποτελέσματα και τας ενεργείας», ή διότι παρέχει η ίδια αφθόνως φάρμακα, «εκλύει» φάρμακα για τη θεραπεία των σωματικών και ψυχικών ασθενειών, όπως λέγει το Μεγαλυνάριο μίας ακολουθίας της: «Φάρμακα προχέουσα μυστικά ψυχών και σωμάτων θεραπεύεις πάθη δεινά, ω Αναστασία, τη θεία ενεργεία· διό τας χάριτάς σου πάντες κηρύττομεν».
β) Διότι λύνει τις φαρμακείες, δηλαδή τα μάγια
Κατά την ειδική έννοια, η Αγία ονομάζεται «Φαρμακολύτρια», διότι, ανάμεσα στις πολλές άλλες ιάσεις και θεραπείες που επιτελεί, έλαβε από τον Θεό τη Χάρη και τη δύναμη να γλυτώνει όσους έπεσαν στα δίχτυα των φαρμάκων και των φαρμακευτριών, δηλαδή των μάγων και των μαγισσών. Λύνει τις φαρμακείες, δηλαδή τα μάγια, και γι’ αυτό ονομάζεται Φαρμακολύτρια.
Αποσπάσματα από τό βιβλίο:«ΙΕΡΑ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗ ΚΑΙ ΣΤΑΥΡΟΠΗΓΙΑΚΗ ΜΟΝΗ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΥΤΡΙΑΣ ΕΝΑΣ ΑΓΙΟΒΑΔΙΣΤΟΣ ΤΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» τού ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΜΙΛΗΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ
