Άγιος Αντώνιος ο Μέγας: Ποιος ήταν και γιατί τιμάται στις 17 Ιανουαρίου απο την Εκκλησία μας.

 

Σήμερα, 17 Ιανουαρίου, γιορτάζουμε τον Άγιο Αντώνιο τον Μέγα, μία από τις κορυφαίες μορφές του Χριστιανισμού και θεμελιωτή του μοναχικού βίου στην Ανατολή.

 

Ο Άγιος Αντώνιος υπήρξε ονομαστός χριστιανός ασκητής της Αιγύπτου και θεωρείται πατέρας του οργανωμένου μοναχισμού. Η μνήμη του εορτάζεται κάθε χρόνο στις 17 Ιανουαρίου από την Ορθόδοξη Εκκλησία.

 

Ο βίος του Αγίου Αντωνίου

Ο Αντώνιος γεννήθηκε γύρω στο 250 μ.Χ. στην πόλη Κομά της Άνω Αιγύπτου, από γονείς εύπορους και ευλαβείς. Έζησε στα χρόνια των Ρωμαίων αυτοκρατόρων Διοκλητιανού (284–305), Μαξιμιανού (285–305) και Μεγάλου Κωνσταντίνου. Από την παιδική του ηλικία διακρινόταν για την ολιγάρκεια και την αυτάρκειά του και έδειχνε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας.

Σε ηλικία είκοσι ετών έχασε και τους δύο γονείς του. Έξι μήνες αργότερα, υπακούοντας στην ευαγγελική περικοπή του πλούσιου νεανίσκου, μοίρασε την περιουσία του στους φτωχούς και αποσύρθηκε σε σπήλαιο της ερήμου, όπου έζησε ασκητικό βίο επί είκοσι πέντε συναπτά έτη.

Η φήμη της αγιότητάς του διαδόθηκε σύντομα στις τοπικές Εκκλησίες. Πολλοί χριστιανοί κατέφευγαν στην ίδια περιοχή για να ασκητεύσουν και να ακούσουν τη διδασκαλία του, θέτοντας τα θεμέλια της οργανωμένης μοναχικής ζωής.

Ο Άγιος Αντώνιος στους διωγμούς και η πνευματική του ακτινοβολία

Το έτος 311, κατά τον διωγμό του αυτοκράτορα Μαξιμίνου (307–313), κατήλθε στην Αλεξάνδρεια για να ενθαρρύνει και να στηρίξει τους πιστούς της τοπικής Εκκλησίας. Μετά το τέλος του διωγμού επέστρεψε στην έρημο.

Καθώς όμως πλήθη πιστών συνέχιζαν να τον επισκέπτονται, αναζήτησε νέο καταφύγιο στο όρος Κολξίμ της Ερυθράς Θάλασσας. Και εκεί, ωστόσο, πολλοί χριστιανοί προσέρχονταν για να λάβουν την ευλογία του και να θεραπευτούν.

Η φήμη του έφτασε έως τα ανώτατα κλιμάκια της αυτοκρατορίας. Ο Μέγας Κωνσταντίνος και οι γιοι του, Κωνστάντιος και Κώνστας, διατηρούσαν αλληλογραφία μαζί του και ζητούσαν τις συμβουλές του για διάφορα ζητήματα.

Η διδασκαλία και το παράδειγμά του

Κατά τη διάρκεια του ασκητικού του βίου δεν άλλαξε ποτέ ένδυμα ούτε έπλυνε το σώμα ή τα πόδια του με νερό. Δίδασκε τους μαθητές του να μη θεωρούν τίποτε ανώτερο από την αγάπη του Χριστού και να μη νομίζουν ότι, επειδή απέχουν από τα κοσμικά αγαθά, στερούνται κάτι πολύτιμο.

Έλεγε χαρακτηριστικά ότι το να αφήνει κανείς τα επίγεια αγαθά μοιάζει με το να καταφρονεί μία δραχμή από χαλκό, για να κερδίσει εκατό χρυσές. Τόνιζε πως ο ανθρώπινος βίος είναι πρόσκαιρος σε σύγκριση με την αιώνια ζωή και πως δεν πρέπει να κοπιάζουμε για αγαθά που δεν μπορούμε να πάρουμε μαζί μας, αλλά για την απόκτηση των αιώνιων αρετών: της φρόνησης, της δικαιοσύνης, της σωφροσύνης, της ανδρείας, της συνέσεως και της αγάπης.

Η κοίμηση και τα ιερά λείψανα

Ο Άγιος Αντώνιος, ο επονομασθείς από την Εκκλησία «Μέγας», κοιμήθηκε το 356 μ.Χ. σε ηλικία 105 ετών, διατηρώντας πλήρη σωματική και πνευματική υγεία. Λίγο πριν από την αποδημία του χάρισε στους δύο διαπρεπέστερους μαθητές του, τον Σεραπίωνα και τον Μέγα Αθανάσιο, τα μοναδικά του περιουσιακά στοιχεία: ένα χιτώνιο και δύο μηλωτές.

Σύμφωνα με την επιθυμία του, ο τόπος της ταφής του παρέμεινε μυστικός. Αργότερα, τα ιερά του λείψανα μεταφέρθηκαν στον ναό του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στην Αλεξάνδρεια επί Ιουστινιανού (561) και από εκεί, το 635, στην Κωνσταντινούπολη. Τον 11ο αιώνα τα παρέλαβε Γάλλος ευγενής, ονόματι Ζοσλέν, ο οποίος τα εναπόθεσε στο Αββαείο του Αγίου Αντωνίου στη νοτιοανατολική Γαλλία (Saint-Antoine-l’Abbaye), όπου φυλάσσονται έως σήμερα.

Απολυτίκιο

Τὸν ζηλωτὴν Ἠλίαν τοῖς τρόποις μιμούμενος, τῷ Βαπτιστῇ εὐθείαις ταῖς τρίβοις ἐπόμενος, πάτερ Ἀντώνιε, τῆς ἐρήμου γέγονας οἰκιστής, καὶ τὴν οἰκουμένην ἐστήριξας εὐχαῖς σου. Διὸ πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.

Λαογραφία και παραδόσεις

Στη λαϊκή παράδοση υπάρχει η δοξασία ότι ο Άγιος Αντώνιος τιμωρεί όσους εργάζονται την ημέρα της μνήμης του. Στη Βέροια ο Άγιος τιμάται ως ιατρός των ψυχικά ασθενών και των «δαιμονισμένων». Σύμφωνα με το έθιμο, οι πάσχοντες έπρεπε να έχουν νηστέψει επί σαράντα ημέρες και να προσδεθούν τελετουργικά στον ναό του Αγίου. Η εορτή του Αγίου Αντωνίου θεωρείται στη λαϊκή συνείδηση το κέντρο του χειμώνα και συνδέεται με βαρυχειμωνιά. Από αυτήν προέρχεται και η λαϊκή κατάρα: «Κακή ριπή τ’ αγι-Αντωνιού να σε βρει». Παράλληλα, αποτελεί ορόσημο για την έναρξη του καρναβαλιού, γεγονός που αποτυπώνεται στη λαϊκή ρήση: «Απ’ τ’ αγι-Αντωνιού και πέρα, δώσ’ του φουστανιού σ’ αέρα». Στη δυτική χριστιανική παράδοση, ο Άγιος Αντώνιος θεωρείται προστάτης των πασχόντων από δερματοπάθειες, καθώς και των νεκροθαφτών, των καλαθοπλεκτών και των ψηκτροποιών.