Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας: Γιορτάζεται η μνήμη του από την ορθόδοξη εκκλησιά σήμερα 9 Ιονίου

«Ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας θεωρείται μία από τις κορυφαίες θεολογικές μορφές και ένας ακάματος υπερασπιστής της Ορθοδοξίας, ενώ μέσα από την ιστορική έρευνα αναδεικνύεται η αλήθεια πίσω από τις συκοφαντίες που δέχτηκε.»

Οι Αλεξανδρινοί Πατέρες σφράγισαν ανεξίτηλα την ανάπτυξη της εκκλησιαστικής Θεολογίας. Με επίκεντρο την περίφημη Κατηχητική Σχολή, η Εκκλησία της Αλεξάνδρειας ανέδειξε παγκόσμιες πνευματικές μορφές. Κορυφαίος ανάμεσά τους υπήρξε ο Άγιος Κύριλλος, αρχιεπίσκοπος Αλεξανδρείας. Υπήρξε ο μέγας δογματικός θεολόγος, ο ανυπέρβλητος υπερασπιστής της Ορθοδοξίας, αλλά ταυτόχρονα και ένας από τους πλέον συκοφαντημένους Πατέρες της Εκκλησίας μας.

Τα Πρώτα Χρόνια και η Πνευματική Προετοιμασία

Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια περί το 378 από εύπορη οικογένεια και ήταν ανιψιός του Πατριάρχη Θεοφίλου. Έλαβε σπουδαία μόρφωση, σπουδάζοντας γραμματική, ρητορική και φιλοσοφία στις ονομαστές εθνικές σχολές της πόλης. Στη συνέχεια, εμβάθυνε στις βιβλικές σπουδές στην Κατηχητική Σχολή.

Περί το 400 χειροτονήθηκε αναγνώστης, και αργότερα διάκονος και πρεσβύτερος. Το 403 βρέθηκε στην πρώτη ατυχή συγκυρία της ζωής του, όταν συνόδευσε τον θείο του στην «παρά την Δρυν» Σύνοδο, η οποία καθαίρεσε τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Ζητώντας πνευματικό καταρτισμό, κατέφυγε για πέντε χρόνια στα μοναστήρια της Αιγύπτου (Μονές της Νιτρίας και του Αγίου Μακαρίου), όπου μελέτησε την Αγία Γραφή υπό την καθοδήγηση του Αγίου Σεραπίωνος.

Η Άνοδος στον Θρόνο και η Ποιμαντική εν Μέσω Θυελλοδών Αντιδράσεων

Στις 15 Οκτωβρίου 412, μετά τον θάνατο του Θεοφίλου, ο Κύριλλος εξελέγη επίσκοπος Αλεξανδρείας παρά τις αντιδράσεις της αριστοκρατίας και της πολιτικής διοίκησης, που προωθούσαν τον Τιμόθεο. Ενθρονίστηκε στις 17 Οκτωβρίου 412 και ποίμανε την Εκκλησία για 32 συναπτά έτη.

Η διακονία του δεν υπήρξε ειρηνική. Η Αλεξάνδρεια ήταν μια πολυεθνική μεγαλούπολη γεμάτη εντάσεις, όπου είχαν βρει καταφύγιο υπολείμματα αιρέσεων (Αρειανοί, Μαρκιωνίτες, Νοβατιανοί κ.ά.). Ο Άγιος Κύριλλος ανέπτυξε μια αξιοθαύμαστη αντιαιρετική δράση, εξουδετερώνοντας αυτές τις ομάδες, γεγονός που τον έβαλε στο στόχαστρο των αιρεσιαρχών. Παράλληλα, αντιμετώπισε το μίσος των εναπομεινάντων φανατικών ειδωλολατρών, καθώς και τις ραδιουργίες της πολυπληθούς ιουδαϊκής κοινότητας, η οποία συχνά εξωθούσε την πολιτική εξουσία εναντίον των Χριστιανών.

Η Ιστορική Αλήθεια για τη Δολοφονία της Υπατίας

Μία από τις πιο παρεξηγημένες στιγμές της ποιμαντορίας του υπήρξε η οικτρή δολοφονία της αλεξανδρινής φιλοσόφου Υπατίας το 416. Ορισμένοι ανιστόρητοι επικριτές απέδωσαν ευθύνες στον Άγιο, όμως η ιστορική πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική:

• Ο Κύριλλος απουσίαζε: Είναι ιστορικά βεβαιωμένο πως ο Άγιος έλειπε από την πόλη κατά τη διάρκεια των γεγονότων.

• Οι Χριστιανοί δεν είχαν λόγο να τη βλάψουν: Η Υπατία είχε διακεκριμένους Χριστιανούς μαθητές (όπως τον Συνέσιο, επίσκοπο Πτολεμαΐδας) και, το κυριότερο, βρισκόταν στο στάδιο της κατηχήσεώς της, έτοιμη να βαπτιστεί Χριστιανή το επόμενο Πάσχα!

• Οι πραγματικοί ένοχοι: Η δολοφονία έγινε κατά τη διάρκεια άγριας συμπλοκής που πυροδοτήθηκε από τον δύστροπο Έπαρχο Ορέστη και φανατισμένους Ιουδαίους. Εκείνοι που είχαν λόγο να τη σκοτώσουν ήταν οι ειδωλολάτρες, που τη θεωρούσαν αποστάτισσα, και οι υποκινητές της στάσης.

Ο Θεολόγος της Θεοτόκου και του Χριστολογικού Δόγματος

Ο Άγιος Κύριλλος υπήρξε ο κορυφαίος δογματικός της εποχής του. Πρωτοστάτησε στην Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο (431), η οποία καταδίκασε τον αιρετικό Νεστόριο.

Μέσα από τα βαθυστόχαστα συγγράμματά του, διατύπωσε με απόλυτη ακρίβεια το Χριστολογικό δόγμα: την αληθινή σάρκωση του Θεού Λόγου και την τέλεια ένωση της θείας και της ανθρώπινης φύσης στο ένα πρόσωπο του Θεανθρώπου. Δίκαια θεωρείται ο κατ’ εξοχήν Θεολόγος της Θεοτόκου, καθώς υπεραμύνθηκε του όρου «Θεοτόκος» έναντι του «Χριστοτόκος».

Ο Άγιος Κύριλλος κοιμήθηκε εν ειρήνη στις 27 Ιουνίου του 444. Η Εκκλησία τον τιμά ως Άγιο και Οικουμενικό Διδάσκαλο. Η μνήμη του εορτάζεται ξεχωριστά στις 9 Ιουνίου, καθώς και στις 18 Ιανουαρίου μαζί με τον Μέγα Αθανάσιο, επισφραγίζοντας την κοινή τους προσφορά στην υπεράσπιση της Ορθόδοξης πίστης.

Ταίς αυτού αγίαις πρεσβείαις, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς. Αμήν.

Λάμπρος Σκόντζος, Θεολόγος