Η συγγραφέας Γ. Αντωνίου-Γιαννιώτη, με αφορμή το νέο της μυθιστόρημα «Οι Ορειβάτες», παραχωρεί συνέντευξη στο Greekaffair.gr και τονίζει: «Το να ζητήσεις βοήθεια δεν είναι αδυναμία. Είναι η πρώτη πράξη δύναμης απέναντι σε αυτό που σε συνθλίβει».
Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη:
1) Κυρία Γεωργία Αντωνίου-Γιαννιώτη, το βιβλίο σας ακουμπά βαθιά ζητήματα, όπως η κακοποίηση και η δικαίωση. Ήταν συνειδητή επιλογή να κινηθείτε σε τόσο σκληρά κοινωνικά πεδία;
Ήταν απολύτως συνειδητή επιλογή. Πιστεύω πως η λογοτεχνία δεν υπάρχει μόνο για να λειτουργεί ως καταφύγιο από την καθημερινότητα ή να ψυχαγωγεί. Ο ρόλος της είναι μεγαλύτερος, σπουδαιότερος.
Υπάρχει και για να φωτίζει εκείνες τις σκοτεινές πλευρές της ανθρώπινης ύπαρξης που η κοινωνία συχνά αποσιωπά. Η κακοποίηση σε όλες τις μορφές της δεν είναι ένα μακρινό σε εμάς κοινωνικό
φαινόμενο. Βρίσκεται πολύ πιο κοντά από όσο θέλουμε να παραδεχτούμε. Ξεδιπλώνεται καθημερινά γύρω μας. Μέσα από τους «Ορειβάτες» θέλησα να δώσω φωνή σε ανθρώπους που για χρόνια έμαθαν να σωπαίνουν. Η δικαίωση δεν είναι πάντα θεσμική. Τις περισσότερες φορές είναι μια εσωτερική διαδικασία ανάκτησης της αξιοπρέπειας και της ταυτότητας.
2) Οι «Ορειβάτες» είναι, τελικά, ένα μυθιστόρημα για τη λύτρωση ή περισσότερο για την αποκάλυψη της αλήθειας που παραμένει συχνά κρυφή;
Νομίζω είναι και τα δύο. Η αποκάλυψη της αλήθειας βέβαια είναι η απαραίτητη αρχή, γιατί τίποτα δεν μπορεί να θεραπευτεί όσο παραμένει θαμμένη μέσα μας. Όμως η αποκάλυψη της αλήθειας από
μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται η δύσκολη διαδρομή της αποδοχής, της σύγκρουσης με το τραύμα μέχρι να έρθει η λύτρωση. Οι ηρωίδες μου δεν σώζονται μαγικά. Αναγκάζονται πρώτα να αντικρίσουν όσα τις πλήγωσαν. Κι αυτή η ανάβαση προς την ελευθερία -όπως δηλώνει και ο τίτλος του βιβλίου μου- είναι επίπονη, μοναχική και γεμάτη εμπόδια.
«3) Πέντε γυναίκες, πέντε διαφορετικές ιστορίες. Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για εσάς στο να ισορροπήσετε αυτές τις παράλληλες διαδρομές;»
Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να διατηρήσω την μοναδικότητα της κάθε ηρωίδας , χωρίς να χαθεί η κοινή συναισθηματική ρίζα που τις ενώνει. Δεν ήθελα οι ιστορίες τους να λειτουργούν ως επανάληψη του ιδίου τραύματος με διαφορετικά πρόσωπα. Κάθε γυναίκα κουβαλά διαφορετικές πληγές, έχει άλλες αντοχές και άλλον τρόπο να αντιμετωπίζει τον φόβο, την ενοχή ή την αγάπη. Αυτό που τις συνδέει είναι η βαθιά ανθρώπινη ανάγκη να ξανασταθούν όρθιες. Έτσι προσπάθησα να τις προσεγγίσω όχι ως σύμβολα αλλά ως ολοκληρωμένους ανθρώπους με αντιφάσεις, αδυναμίες και εσωτερικές συγκρούσεις.
«4) Κυρία Γεωργία Αντωνίου-Γιαννιώτη, οι ηρωίδες σας ξεκινούν ως θύματα. Στην πορεία όμως, μετατρέπονται σε κάτι πιο ισχυρό;»
Ναι αλλά όχι με τον εύκολο ηρωοποιημένο τρόπο που συχνά παρουσιάζεται. Η δύναμή τους γεννιέται μέσα από τη ρωγμή τους. Δεν παύουν ποτέ να κουβαλούν το τραύμα τους, όμως σταδιακά αρνούνται
να ορίζονται αποκλειστικά από αυτό. Για μένα η αληθινή δύναμη δεν είναι η απουσία φόβου ή πόνου. Είναι η απόφαση να συνεχίσεις παρά τον φόβο και τον πόνο. Οι ηρωίδες μου δεν μεταμορφώνονται σε άτρωτες γυναίκες. Μετατρέπονται σε ανθρώπους που διεκδικούν ξανά τη φωνή και την ύπαρξή τους.
«5) Στο μυθιστόρημά σας «Οι Ορειβάτες» αγγίζετε ζητήματα σωματικής και σεξουαλικής κακοποίησης. Πόσο δύσκολο ήταν να τα αποδώσετε χωρίς να τα ωραιοποιήσετε;
Ήταν από τα πιο δύσκολα κομμάτια της συγγραφικής διαδικασίας. Καραδοκούσε πάντα ο φόβος της υπερβολής ή της αισθητικοποίησης του πόνου με κίνδυνο να χαθεί η ουσία. Σκοπός μου δεν ήταν να σοκάρω τον αναγνώστη για χάρη της έντασης, αλλά να τον φέρω αντιμέτωπο με την ανθρώπινη διάσταση αυτών των βιωμάτων. Η κακοποίηση δεν χρειάζεται δραματοποίηση. είναι ήδη αρκετά σκληρή στην πραγματικότητα. Γι’ αυτό προσπάθησα να γράψω με ειλικρίνεια και σεβασμό απέναντι στα θύματα, εστιάζοντας περισσότερο στις ψυχικές συνέπειες παρά στην ίδια τη βία ως εικόνα.
«6) Πιστεύετε ότι η κοινωνία σήμερα είναι πραγματικά έτοιμη να ακούσει αυτές τις ιστορίες ή εξακολουθεί να τις αποσιωπά;»
Νομίζω ότι βρισκόμαστε σε μια μεταβατική εποχή. Από τη μία πλευρά οι άνθρωποι μιλούν περισσότερο και αυτό είναι ελπιδοφόρο. Από την άλλη όμως η κοινωνία εξακολουθεί ακόμη να αντιμετωπίζει τα θύματα με δυσπιστία, καχυποψία. Και αυτό πιστεύω φρενάρει την ουσιαστική απελευθέρωση από τον φόβο και τη σιωπή . Η σιωπή λοιπόν δεν έχει εξαφανιστεί. Απλώς έχει αλλάξει μορφή. Ίσως τελικά η λογοτεχνία μπορεί και έχει τη δύναμη να λειτουργήσει ως ένα ανάχωμα θάρρους. Να δώσει ώθηση στη φωνή, να ανοίξει ρωγμή στην σιωπή και να δημιουργήσει χώρο για αλήθειες που για χρόνια έμεναν κρυμμένες.
«7) Στο βιβλίο σας φαίνεται να βαραίνουν έντονα οι οικογενειακές ρίζες. Πόσο καθορίζουν, τελικά, τα λάθη των γονιών τις επιλογές της ζωής μας;»
Οι οικογενειακές ρίζες μας διαμορφώνουν βαθιά, συχνά πολύ περισσότερο απ’ όσο αντιλαμβανόμαστε. Τα τραύματα, οι φόβοι και τα πρότυπα που κληρονομούμε επηρεάζουν τις επιλογές και τις σχέσεις μας. Ωστόσο δεν πιστεύω στην απόλυτη καταδίκη. Η επίγνωση των επιρροών μπορεί να σπάσει τον κύκλο της επανάληψης. Οι ήρωές μου κουβαλούν τα λάθη των προηγούμενων γενεών, αλλά κάποια στιγμή καλούνται να αποφασίσουν αν θα συνεχίσουν να ζουν μέσα σε αυτά ή αν θα προσπαθήσουν να τα υπερβούν. Και αυτή η απόφαση είναι ίσως η πιο δύσκολη μορφή ενηλικίωσης.
«8) Οι πέντε ηρωίδες σας μπορούν να ξεφύγουν από το παρελθόν ή είναι καταδικασμένες να το κουβαλούν;»
Ολοκληρωτική διαγραφή του παρελθόντος μας δεν νομίζω πως μπορούμε να κάνουμε. Κι αυτό γιατί το παρελθόν μας αφήνει ανεξίτηλα αποτυπώματα στην ψυχή. Εκείνο όμως που μπορούμε να κάνουμε είναι να αλλάξουμε τον τρόπο που το διαχειριζόμαστε. Οι ηρωίδες μου δεν διαγράφουν όσα έζησαν σαν να έπαθαν αμνησία, έμαθαν όμως σταδιακά να μην επιτρέπουν στις πληγές τους να καθορίζουν κάθε πτυχή της ύπαρξής τους. Η μνήμη παραμένει, αλλά παύει να είναι φυλακή.
«9) Λέξεις όπως «θάρρος», «τόλμη», «συγχώρεση» διατρέχουν όλο το έργο σας. Ποια από αυτές θεωρείτε πιο δύσκολη στην πράξη;»
Για μένα η συγχώρεση είναι αναμφίβολα η πιο δύσκολη. Όχι γιατί σημαίνει απαραίτητα αποδοχή ή λήθη, αλλά γιατί απαιτεί να πάψει κανείς να ζει αποκλειστικά μέσα από την πληγή του. Το θάρρος και η τόλμη συχνά εμφανίζονται σε στιγμές ανάγκης. Η συγχώρεση όμως είναι μια αργή ενίοτε επώδυνη εσωτερική διεργασία. Και τις περισσότερες φορές δεν αφορά καν τον θύτη αλλά τον ίδιο μας τον
εαυτό. Η συγχώρεση έχει να παλέψει με δυνατούς αντιπάλους μέχρι να κερδίσει έδαφος. Εγωισμό, βαθύ πόνο, ενοχές, οργή, φόβο, αίσθημα αδικίας.
«10) Κυρία Γεωργία Αντωνίου-Γιαννιώτη, η συγχώρεση στο βιβλίο σας λειτουργεί ως λύτρωση ή ως μια εσωτερική μάχη, χωρίς σαφές τέλος, για τις πέντε ηρωίδες του μυθιστορήματός σας;»
Θα έλεγα πως λειτουργεί περισσότερο ως μια διαρκής εσωτερική μάχη. Δεν παρουσιάζω τη συγχώρεση ως μία εύκολη κορύφωση που λύνει τα πάντα. Για κάποιες ηρωίδες αποτελεί βήμα προς τη λύτρωση. Για άλλες μια διαδικασία που παραμένει ατελής. Η ανθρώπινη ψυχή δεν θεραπεύεται γραμμικά. Υπάρχουν, αντιφάσεις, πισωγυρίσματα όπου ο πόνος επιστρέφει. Σκοπός μου ήταν να αποτυπώσω τη βαθιά ανθρώπινη πολυπλοκότητα της επούλωσης.
«11) Η δικαίωση που περιγράφετε έρχεται μέσα από την τιμωρία των ενόχων ή μέσα από την προσωπική κάθαρση των θυμάτων;»
Η τιμωρία μπορεί να προσφέρει αίσθημα δικαιοσύνης, σπάνια όμως αρκεί για να θεραπεύσει το τραύμα. Η ουσιαστική δικαίωση έρχεται όταν το θύμα καταφέρνει να ξαναβρεί φωνή και ψυχική ανάταση. Οι ήρωές μου δεν περιμένουν μόνο την κοινωνία να τους δικαιώσει, πράγμα πολλές φορές ανέφικτο. Παλεύουν να συμφιλιωθούν με τον ίδιο τους τον εαυτό. Η προσωπική τους κάθαρση είναι συχνά η πιο δύσκολη αλλά και πιο ουσιαστική.
«12) Αν βρισκόσασταν σε μια παρέα φίλων και μπορούσατε να μιλήσετε απευθείας σε μια γυναίκα που βιώνει κακοποίηση, τι θα της λέγατε;»
Μα φαντάζομαι το πιο σημαντικό. Να μην νοιώθει ενοχές και να μην κρύβει την κακοποίηση της σαν να είναι δικό της έγκλημα. Ο φόβος και η σιωπή τρέφει το έγκλημα του κακοποιητή της. θα την παρότρυνα να ακούσει τη φωνή μέσα της, να την εμπιστευτεί. εκείνη ξέρει την αλήθεια και πώς να την αντιμετωπίσει. Το να ζητήσει βοήθεια δεν είναι αδυναμία. Είναι η πρώτη πράξη δύναμης απέναντι σε αυτό που την συνθλίβει. Η παραδοχή πως αξίζει σεβασμό και αγάπη θα πρέπει να βρίσκεται στον πυρήνα του αξιακού της στερεώματος.
«13) Και κάτι τελευταίο: η λύτρωση είναι, τελικά, μια επιλογή ή μια δύσκολη κατάκτηση;»
Νομίζω ξεκινάει ως επιλογή και καταλήγει μια δύσκολη κατάκτηση που απαιτεί χρόνο, πόνο και επιμονή. Κανείς δεν φτάνει στη λύτρωση ξαφνικά χωρίς κόστος. Τελικά νομίζω η μεγαλύτερη μορφή λύτρωσηςείναι η απόφαση να συνεχίσεις να ζεις χωρίς να απαρνιέσαι την αλήθεια σου.
14) «Κλείνοντας τη συνέντευξή μας, θα θέλαμε, οι αναγνώστες/στριες κι εγώ, να μας πείτε ποιο είναι το μήνυμα του βιβλίου που φοβηθήκατε περισσότερο μήπως παρερμηνευτεί;»
Μεταξύ άλλων φοβήθηκα μήπως παρερμηνευτεί η έννοια της συγχώρεσης ως υποχρέωση των θυμάτων απέναντι στους θύτες τους. Κάτι που δεν ήταν ποτέ στις προθέσεις μου. Η συγχώρεση, όταν και αν έρθει είναι προσωπική διαδρομή και όχι ηθικό καθήκον.
Το βασικό πάντως μήνυμα του βιβλίου μου είναι: κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να μένει εγκλωβισμένος στη σιωπή και το φόβο. Ακόμη και μέσα από τις πιο βαθιές πληγές μπορεί να υπάρξει αργή, δύσκολη αλλά αληθινή πορεία προς το φως.
«Κυρία Γεωργία Αντωνίου-Γιαννιώτη, σας ευχαριστούμε πολύ για τον πολύτιμο χρόνο σας και για τη διάθεση να πραγματοποιήσουμε αυτή τη συνέντευξη.»
Σας ευχαριστώ θερμά για τη φιλοξενία και για τις τόσο ουσιαστικές
ερωτήσεις.
Για το Greekaffair.gr, Κυριάκος Τσικορδάνος
