Τι νιώθουν τα παιδιά όταν ανακαλύπτουν την απιστία ενός γονιού και πώς οι γονείς μπορούν να επαναφέρουν ασφάλεια, εμπιστοσύνη και αγάπη.
Τι προκαλεί στο παιδί η αποκάλυψη της απιστίας και πώς το ζευγάρι μπορεί να επαναφέρει ασφάλεια και αγάπη;
Παρακολουθώ εδώ και αρκετούς μήνες την προσπάθεια της μεγαλύτερης κόρης μου να στηρίξει μια από τις φίλες της, η οποία ταλαντεύεται από τη στιγμή που ανακάλυψε τα μηνύματα μιας άλλης γυναίκας στο κινητό του πατέρα της. Η εσωτερική σύγκρουση της έφηβης σχετικά με το αν έπρεπε ή όχι να μοιραστεί τα μηνύματα με τη μητέρα της έληξε σχετικά γρήγορα, καθώς η απιστία αποκαλύφθηκε. Παρ’ όλα αυτά, η αναστάτωση και η σύγχυση στο παιδί συνεχίστηκαν, επειδή οι δύο γονείς επέλεξαν να παραμείνουν μαζί, ενώ το τρίτο πρόσωπο εξακολουθούσε να παρεμβαίνει στη ζωή τους.
Όσο ρεαλιστικά κι αν αντιλαμβάνονται οι ενήλικες την απιστία —σαν μια βόμβα που ξέρουμε πως κάποτε θα εκραγεί σε έναν σημαντικό αριθμό γάμων— για τα παιδιά είναι ένα γεγονός ικανό να τα συγκλονίσει βαθιά, επηρεάζοντας όχι μόνο την ψυχική τους ισορροπία και προκαλώντας στρες ή θλίψη, αλλά και την εμπιστοσύνη τους προς τον γονιό που πρόδωσε.
Υπάρχει σωστός τρόπος για τους γονείς να διαχειριστούν μια τέτοια κατάσταση;
Τι προκαλεί στο παιδί η αποκάλυψη της απιστίας
«Έδειχναν να αγαπιούνται… Δεν καταλαβαίνω γιατί ο μπαμπάς έκανε κάτι τέτοιο…»: Αυτά ήταν τα πρώτα λόγια που μου είπε η φίλη της κόρης μου, τα οποία δείχνουν πώς ένα παιδί σοκάρεται και απορεί μπροστά σε μια τέτοια αποκάλυψη. Χωρίς να κατανοεί πλήρως τη δυναμική της σχέσης των γονιών του, συχνά βάζει στο στόχαστρο εκείνον που φαινομενικά τον προδίδει.
Σύμφωνα με τον Dr. Lawrence Josephs, καθηγητή ψυχολογίας στο Adelphi University, «για τα παιδιά η ανακάλυψη της απιστίας είναι εξαιρετικά δύσκολη, και ακόμη πιο δύσκολο είναι να διαχειριστούν την αποκάλυψη ή να αποφασίσουν αν πρέπει να τη συγκαλύψουν. Τη στιγμή εκείνη αισθάνονται προδομένα, γιατί συνειδητοποιούν ότι ο “άπιστος” γονιός δεν είναι το ειλικρινές, αξιόπιστο άτομο που πίστευαν. Επιπλέον, δυσκολεύονται να κατανοήσουν τους λόγους που τον οδήγησαν σε αυτή την επιλογή».
Τα παιδιά έχουν μια ιδεαλιστική αντίληψη για τους γονείς τους: θέλουν να τους βλέπουν ως πρότυπα σωστής συμπεριφοράς και σταθερά άτομα. Η απιστία καταρρίπτει αυτό το ιδανικό και μπορεί να κλονίσει βαθιά την εμπιστοσύνη τους. Επειδή στο μυαλό τους ο κόσμος πρέπει να είναι δίκαιος, συχνά επιλέγουν να “τιμωρήσουν” τον γονιό στερώντας του την αγάπη και την τρυφερότητά τους, αναμένοντας να δουν αν ο “άπιστος” θα δείξει μεταμέλεια και θα προσπαθήσει να επανορθώσει.
Ποιο είναι το πραγματικό πρόβλημα;
Ρώτησα την κόρη μου τι πιστεύει ότι πονάει περισσότερο τη φίλη της. «Ότι κανείς δεν λέει την αλήθεια!» απάντησε αμέσως. Μου εξήγησε: «Αν ο μπαμπάς της φίλης μου είχε πει ότι αγαπάει τη μαμά της, αλλά τα συναισθήματά του έχουν αλλάξει και υπάρχει άλλη γυναίκα, αν της εξηγούσε πως τίποτα δεν θα αλλάξει στη σχέση τους με τα παιδιά, ή αν αποφάσιζαν να χωρίσουν με σεβασμό, όλα θα ήταν πιο διαχειρίσιμα. Τώρα ζουν σε ένα σπίτι γεμάτο τσακωμούς, η μαμά της κάθεται στον καναπέ όλη μέρα και καπνίζει, ο μπαμπάς φεύγει συχνά… Η φίλη μου εύχεται να είχαν χωρίσει».
Το πραγματικό ζήτημα, λοιπόν, σχετίζεται με την αδυναμία των συντρόφων να επικοινωνήσουν ανοιχτά μεταξύ τους και στη συνέχεια να βρουν κοινό τρόπο να εξηγήσουν την κατάσταση στα παιδιά. Η αποκάλυψη μιας απιστίας διαταράσσει την εικόνα της «ευτυχισμένης οικογένειας» και τρομάζει το παιδί, αλλά η ειλικρίνεια και η διαβεβαίωση ότι η αγάπη του γονιού προς το ίδιο δεν αλλάζει, μπορεί να το καθησυχάσει.
Δυστυχώς, δεν αντιδρούν όλοι οι γονείς έτσι. Κάποιες φορές ο «άπιστος» ζητά από το παιδί να κρατήσει το μυστικό, ενώ άλλες φορές, όταν η αλήθεια αποκαλύπτεται, ο άλλος γονιός εκφράζει αρνητικά συναισθήματα μπροστά στο παιδί, π.χ.: «Ο μπαμπάς αποφάσισε να μας αφήσει για μια άλλη γυναίκα!» Τότε οι συνέπειες στις σχέσεις και στον ψυχικό κόσμο του παιδιού μπορεί να είναι καταστροφικές, και η αποκατάσταση της ασφάλειας χρειάζεται χρόνο και υπομονή.
Τα παιδιά που βιώνουν απιστία είναι πιθανό να την επαναλάβουν στην ενήλικη ζωή τους
Η απιστία αφήνει και βαθιά, μακροχρόνια τραύματα που το παιδί δεν μπορεί να αντιληφθεί άμεσα. Έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να αναπτύξει κυνισμό απέναντι στις σχέσεις και δυσκολία εμπιστοσύνης σε μελλοντικούς συντρόφους. Αν ο γονιός του πρόδωσε τη σχέση, το παιδί καταλήγει να πιστεύει ότι και άλλοι μπορούν να κάνουν το ίδιο.
Η παιδοψυχολόγος Αλεξάνδρα Καππάτου επισημαίνει: «Τα παιδιά που έχουν βιώσει την απιστία στο οικογενειακό περιβάλλον είναι πολύ πιθανό να την αναπαράγουν στην ενήλικη ζωή τους».
Τι κάνουμε όταν το παιδί ανακαλύψει την απιστία
Όταν η κόρη μου μοιράστηκε τα όσα συμβαίνουν στη φίλη της, προσπάθησα να της εξηγήσω ότι, αν και η αποκάλυψη κλονίζει και δημιουργεί φόβο, αφορά κυρίως το ζευγάρι και τη σχέση των γονιών. Η γνώση για τα προβλήματα που προϋπήρχαν, τα οποία το παιδί δεν γνωρίζει, καθιστά σημαντικό να μην «στήνει στον τοίχο» κανέναν γονιό – ειδικά σε μεγαλύτερα παιδιά που μπορούν να σκεφτούν ώριμα.
Ο Dr. Josephs τονίζει ότι ο άπιστος γονιός «δεν είναι περήφανος για την προδοσία. Ανεξάρτητα από το αν ο γάμος θα συνεχιστεί ή θα τελειώσει, το σημαντικό είναι να αποκαταστήσει τη σχέση με το παιδί, εξηγώντας πως η αγάπη του δεν επηρεάζεται από το γεγονός. Ο γονιός θα επιδείξει μεταμέλεια και θα προσπαθήσει να κερδίσει τη συγχώρεση, υπογραμμίζοντας ότι η πρόθεσή του δεν ήταν να πληγώσει, αλλά συνέβη ως παράπλευρη απώλεια της επιλογής του».
Δεν εξιλεώνεται το παιδί με δώρα ή υλικά αγαθά. Όπως μου είπε η κόρη μου: «Ο μπαμπάς της φίλης μου προσπαθεί να το καλύψει με δώρα και την εξοργίζει. Του φαίνεται υποκριτικό και χειριστικό».
Ο Dr. Josephs σημειώνει: «Ο άπιστος γονιός πρέπει να δεχτεί τις συνέπειες της κατάστασης, να υπομείνει την όποια “τιμωρία” από το παιδί χωρίς να το φορτώσει με τα δικά του συναισθήματα πικρίας, και να του διαβεβαιώσει ότι η αγάπη και η υποστήριξή του παραμένουν απόλυτες».
Αν η υπόσχεση αυτή είναι ειλικρινής και συνεπής, η σχέση θα αποκατασταθεί σε βάθος χρόνου, ακόμη και αν ο γάμος τελειώσει. Αν οι γονείς καταφέρουν να ξεπεράσουν την απιστία και να συνεχίσουν μαζί κάνοντας ουσιαστικές προσπάθειες, το παιδί θα το αναγνωρίσει και θα προχωρήσει μαζί τους, αφήνοντας πίσω το τραυματικό σημείο της οικογενειακής ιστορίας. Σε περίπτωση ανισορροπίας, διαρκών εντάσεων και μυστικών, είναι απαραίτητο να ζητηθεί βοήθεια από οικογενειακό σύμβουλο, για να καθοδηγήσει τους γονείς στον ισορροπημένο διάλογο με το παιδί: με ειλικρίνεια αλλά χωρίς υπερβολικές λεπτομέρειες που θα το επιβαρύνουν συναισθηματικά.
