«Συνέντευξη με τη Δρ. Μαρία Τσιάκα, πρόεδρο του Ελληνικού Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών, για τον κομβικό ρόλο του πατέρα στη θεραπεία της νευρικής ανορεξίας, με αφορμή νέα ερευνητική μελέτη.»
Η πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών, δρ Μαρία Τσιάκα, μιλά στο Greekaffair και στον Κυριακό Τσικορδάνο με αφορμή νέα ερευνητική μελέτη που παρουσιάστηκε στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Ψυχιατρικής στην Πράγα και αφορά τον ρόλο της οικογένειας στη θεραπεία της νευρικής ανορεξίας.
Η έρευνα για το πρόγραμμα TBT-S εστιάζει ειδικότερα στους πατέρες νεαρών ενηλίκων με διαταραχές πρόσληψης τροφής και αναδεικνύει ότι η ενεργή εμπλοκή τους μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη θεραπευτική δυναμική, τη λειτουργία της οικογένειας και την πορεία της ανάρρωσης, αναδεικνύοντας μια διάσταση που μέχρι σήμερα παραμένει περιορισμένα μελετημένη.
• Κ. Τσιάκα, η νευρική ανορεξία χαρακτηρίζεται ως μία από τις πιο σοβαρές
ψυχικές διαταραχές. Ποια είναι τα βασικά στοιχεία που την καθιστούν τόσο
σύνθετη θεραπευτικά;
Η νευρική ανορεξία είναι μια σοβαρή βιολογικά – εγκεφαλικά προσδιορισμένη ψυχική διαταραχή με σημαντικούς ιατρικούς κινδύνους και έντονο αντίκτυπο σε ψυχοκοινωνικό επίπεδο, όχι μόνο στους ίδιους τους ασθενείς αλλά και στις οικογένειές τους. Θεραπευτικά είναι ιδιαίτερα σύνθετη, γιατί δεν αφορά μόνο τη διατροφική συμπεριφορά, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο η οικογένεια εμπλέκεται
στην καθημερινή διαχείριση της νόσου. Οι φροντιστές συχνά βιώνουν αυξημένη ψυχολογική επιβάρυνση και, άθελά τους, μπορεί να εμπλέκονται σε συμπεριφορές που συντηρούν τα συμπτώματα.
• Τα τελευταία χρόνια δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην οικογενειακή
συμμετοχή. Πόσο καθοριστικός είναι τελικά ο ρόλος των γονέων στην πορεία της νόσου;
Ο ρόλος των γονέων είναι καθοριστικός. Η ενεργός συμμετοχή των γονέων στη θεραπεία θεωρείται βασική, ακριβώς επειδή οι οικογενειακές αλληλεπιδράσεις μπορούν είτε να ενισχύσουν θετικά είτε να αποδυναμώσουν τη θεραπευτική πορεία προς την ανάρρωση. Η ουσιαστική εμπλοκή των γονέων ενισχύει τη κατανόηση της νόσου και βελτιώνει τη λειτουργικότητα της οικογένειας με βασικό στόχο την ίαση.
• Η έρευνά σας εστιάζει στους πατέρες, μια λιγότερο μελετημένη ομάδα. Γιατί
πιστεύετε ότι έχει υποεκπροσωπηθεί μέχρι σήμερα;
Σύμφωνα με τη μελέτη, η διεθνής βιβλιογραφία έχει εστιάσει κυρίως στον ρόλο των μητέρων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι πατέρες να παραμένουν μια σημαντική αλλά περιορισμένα διερευνημένη διάσταση της θεραπευτικής διαδικασίας. Η υποεκπροσώπησή τους πιθανότατα συνδέεται με το ότι παραδοσιακά η φροντίδα και η καθημερινή εμπλοκή γύρω από το φαγητό και τη νόσο έχουν μελετηθεί περισσότερο μέσα από τη μητρική εμπειρία, καθώς η μητέρα είναι βασικός φροντιστής του ασθενούς.
• Κ. Τσιάκα, τι νέο φέρνει η μελέτη σας στη διεθνή βιβλιογραφία σχετικά με τον
ρόλο των πατέρων;
Η μελέτη φωτίζει ακριβώς αυτή τη λιγότερο διερευνημένη πτυχή: την επίδραση μιας
εξειδικευμένης παρέμβασης, του νέου θεραπευτικού πρωτοκόλλου TBT-S, στους
πατέρες νεαρών ενηλίκων με νευρική ανορεξία. Το νέο στοιχείο είναι ότι αναδεικνύει
εμπειρικά πως η πατρική εμπλοκή δεν είναι περιφερειακή, αλλά μπορεί να μεταβάλει
ουσιαστικά τη θεραπευτική δυναμική της οικογένειας.
• Τι είναι η παρέμβαση TBT-S και ποια είναι τα βασικά της πλεονεκτήματα ως
θεραπευτική προσέγγιση;
Η TBT-S είναι ένα εντατικό πολυοικογενειακό πρόγραμμα τεσσάρων ημερών για άτομα με διατροφική διαταραχή και τα υποστηρικτικά τους πρόσωπα. Συνδυάζει τη νευροβιολογική κατανόηση της διαταραχής με την ενεργό οικογενειακή συμμετοχή και στοχεύει στη βελτίωση της κατανόησης της νόσου, της μείωσης των συμπτωμάτων της νόσου, της αύξησης δέσμευσης του ασθενή στην θεραπεία , της οικογενειακής λειτουργικότητας και της ουσιαστικής εμπλοκής των φροντιστών στη θεραπευτική πορεία.
• Ποια ήταν η βασική μεθοδολογία της έρευνας και τι ακριβώς αξιολογήσατε
στους συμμετέχοντες πατέρες;
Στη ποσοτική μελέτη συμμετείχαν 22 πατέρες νεαρών ενηλίκων με νευρική ανορεξία, με μέση ηλικία τα 56 έτη. Οι πατέρες αξιολογήθηκαν αμέσως πριν και αμέσως μετά την ολοκλήρωση της 4ημερης παρέμβασης. Τα εργαλεία κατέγραψαν την ψυχολογική επιβάρυνση, το εκφραζόμενο συναίσθημα και τις συμπεριφορές συμβιβασμού ή διευκόλυνσης που σχετίζονται με τη διαταραχή (δηλ. συμπεριφορές που διαιωνίζουν τη νόσο, όπως αγορά συγκεκριμένων τροφών, να περπατάνε μαζί τους όσο χρειάζεται για να κάψουν θερμίδες, να ακολουθούν συγκεκριμένους κανόνες της ανορεξίας ).
• Κ. Τσιάκα, ένα από τα κύρια ευρήματα είναι η αύξηση άγχους και κατάθλιψης
μετά την παρέμβαση. Πώς ερμηνεύετε αυτό το αποτέλεσμα;
Η ερμηνεία που δίνεται στην αύξηση άγχους και κατάθλιψης μετά την παρέμβαση, μπορεί να σχετίζεται με βαθύτερη κατανόηση της σοβαρότητας της νόσου και με ουσιαστικότερη εμπλοκή των πατέρων στη θεραπευτική διαδικασία. Δηλαδή, δεν διαβάζεται απαραιτήτως ως αρνητικό εύρημα, αλλά ως πιθανή ένδειξη αυξημένης γνωστικής και συναισθηματικής επίγνωσης και μεγαλύτερης συμμετοχής. Μετά από την παρέμβαση οι μπαμπάδες αντιλαμβάνονται το μέγεθος της νόσου, σταματούν να υποτιμούν τα συμπτώματα που μέχρι πριν να ερμήνευαν ως καπρίτσιο, ιδιαιτερότητα
ή φάση. Βασικά δεν γίνεται να εθελοτυφλούν άλλο και αναπόφευκτα αυτή η συνειδητοποίηση προκαλεί έντονο άγχος και θλίψη.
• Μπορεί αυτή η αυξημένη συναισθηματική επιβάρυνση να συνδέεται με
ουσιαστικότερη εμπλοκή των πατέρων στη θεραπεία;
Ναι, αυτή ακριβώς είναι η βασική ερευνητική ερμηνεία του ευρήματος. Η αύξηση
του άγχους και της κατάθλιψης φαίνεται να συνδέεται με το ότι οι πατέρες
εμπλέκονται πιο ουσιαστικά, κατανοούν βαθύτερα τη σοβαρότητα της νόσου και
αναλαμβάνουν πιο ενεργό ρόλο στη θεραπευτική πορεία.
• Παρατηρήθηκε μεταβολή και στη στάση των μητέρων. Τι μας δείχνει αυτό για
τη δυναμική της οικογένειας;
Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι η αύξηση της συναισθηματικής επιβάρυνσης των πατέρων συσχετίστηκε με μείωση της κριτικής στάσης των μητέρων απέναντι στους ασθενείς και με μείωση συμπεριφορών συμβιβασμού γύρω από το γεύματα των ασθενών. Δηλ. οι μητέρες μπορούσαν να πάνε πιο πολύ κόντρα στους κανόνες της ανορεξίας πριν ή κατά τη διάρκεια του γεύματος.
Βασικά ενέδιδαν λιγότερο σε αυτά που απαιτούσε η ασθενής με νευρική ανορεξία. Αυτό μπορεί να
αντανακλά μια πιο ισορροπημένη κατανομή του συναισθηματικού και πρακτικού φορτίου μέσα στην οικογένεια, άρα και μια μετατόπιση στη συνολική οικογενειακή δυναμική.
• Κ. Τσιάκα, σε πρακτικό επίπεδο, πώς επηρεάζει η ενεργή συμμετοχή των
πατέρων τη διαχείριση της νόσου στην καθημερινότητα;
Σε πρακτικό επίπεδο, η ενεργή συμμετοχή των πατέρων φαίνεται να ενισχύει την πιο ουσιαστική κατανομή της φροντίδας μέσα στην οικογένεια. Αυτό μπορεί να μειώσει τη μονομερή επιβάρυνση της μητέρας, να περιορίσει κριτικές ή μη βοηθητικές συμπεριφορές – αντιδράσεις και να οδηγήσει σε πιο σταθερή και υποστηρικτική διαχείριση της νόσου στην καθημερινότητα.
• Ποιες αλλαγές θεωρείτε αναγκαίες στα θεραπευτικά μοντέλα ώστε να
αξιοποιείται περισσότερο ο ρόλος και των δύο γονέων;
Τα ευρήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη για πιο ολοκληρωμένες οικογενειακές παρεμβάσεις, που να αξιοποιούν ουσιαστικά τη συμβολή και των δύο γονέων. Με άλλα λόγια, χρειάζονται θεραπευτικά μοντέλα που να μην θεωρούν αυτονόητη ή αποκλειστική τη μητρική εμπλοκή, αλλά να ενσωματώνουν συστηματικά και τον πατέρα ως ενεργό θεραπευτικό σύμμαχο.
• Με βάση την πιλοτική σας έρευνα στο σχολικό περιβάλλον, πόσο έτοιμοι είναι
σήμερα οι εκπαιδευτικοί να αναγνωρίσουν έγκαιρα τα σημάδια μιας Διαταραχής
Πρόσληψης Τροφής;
Θα έλεγα ότι οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται συχνά σε μια ενδιάμεση θέση: έχουν μια γενική ευαισθητοποίηση, αλλά όχι πάντα την απαιτούμενη κλινική σιγουριά για να αναγνωρίσουν έγκαιρα τα πιο λεπτά ή άτυπα σημάδια μιας Διαταραχής Πρόσληψης Τροφής. Επειδή οι ΔΠΤ δεν εκδηλώνονται μόνο μέσα από το φαγητό ή το βάρος, αλλά και μέσα από αλλαγές στη συμπεριφορά, στην απόσυρση, στην τελειοθηρία ή στη συναισθηματική δυσφορία, η έγκαιρη αναγνώριση απαιτεί εξειδικευμένη ενημέρωση και σαφή πλαίσια παραπομπής.
• Παρότι φαίνεται να διαθέτουν βασικές γνώσεις, οι εκπαιδευτικοί δηλώνουν
χαμηλή αυτοπεποίθηση στην παρέμβαση. Πού εντοπίζονται τα βασικά κενά στην
εκπαίδευση και την πρακτική τους υποστήριξη;
Το βασικό κενό εντοπίζεται στη μετάβαση από τη θεωρητική γνώση στην πράξη. Δηλαδή, αρκετοί εκπαιδευτικοί μπορεί να γνωρίζουν ότι οι ΔΠΤ είναι σοβαρές διαταραχές, αλλά να μη γνωρίζουν πώς να μιλήσουν σε έναν μαθητή, πώς να προσεγγίσουν την οικογένεια ή πότε και σε ποιον να παραπέμψουν. Χρειάζονται πιο σαφή πρωτόκολλα αναγνώρισης, διεπιστημονική καθοδήγηση και πρακτική εκπαίδευση στην έγκαιρη και ασφαλή διαχείριση.
• Κ. Τσιάκα, δεδομένης της αύξησης των περιστατικών μετά την πανδημία,
ποιος θα πρέπει να είναι ο ρόλος του σχολείου στην πρόληψη και ποια
συγκεκριμένα βήματα θεωρείτε αναγκαία σε επίπεδο εκπαιδευτικής πολιτικής;
Το σχολείο χρειάζεται να λειτουργεί ως χώρος έγκαιρης παρατήρησης, πρόληψης και
διασύνδεσης με την οικογένεια και τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Σε επίπεδο
πολιτικών παρεμβάσεων, θεωρώ αναγκαία τη συστηματική εκπαίδευση των
εκπαιδευτικών, την ανάπτυξη σαφών οδηγιών και πρωτοκόλλων για την αναγνώριση
και παραπομπή περιστατικών, αλλά και την ενίσχυση της συνεργασίας ανάμεσα στο
σχολείο, την οικογένεια και τις εξειδικευμένες θεραπευτικές δομές.
• Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που θα θέλατε να στείλετε στις οικογένειες και
στους εκπαιδευτικούς που έρχονται αντιμέτωποι με τις διατροφικές διαταραχές;
Το βασικό μήνυμα είναι ότι οι Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής είναι σοβαρές, αλλά
θεραπεύσιμες, όταν αναγνωρίζονται έγκαιρα και αντιμετωπίζονται με εξειδικευμένη
βοήθεια. Όλοι έχουν δικαίωμα στην πλήρη ανάρρωση. Η οικογένεια, το σχολείο και
οι επαγγελματίες μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστικούς συμμάχους, αρκεί να
υπάρχει σωστή κατεύθυνση, ενημέρωση και έγκαιρη παρέμβαση. Βασικά το κλειδί
στην ουσιαστική βοήθεια είναι εμπλοκή των ενήλικων που συσχετίζονται με τους
εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Αυτό αναδεικνύει η μελέτη μας για τους πατέρες και
τους εκπαιδευτικούς. Όλοι μαζί μπορούμε να πλαισιώσουμε με αποτελεσματικότητα
και επιτυχία την ανάρρωση τους ασθενούς. Ισχύς εν τη ενώσει.
Συνέντευξη: Κυριακός Τσικορδάνος
Πηγή Greekaffair.gr
