Επίκουρος: Ο Τρόπος να απελευθερωθείς από όλα εκείνα που σε γεμίζουν φόβο & αγωνία!
Ο Επίκουρος είναι μία μορφή της φιλοσοφίας η οποία έχει παρεξηγηθεί αλλά και αγαπηθεί όσο λίγοι. Προσωπικά, είναι μία μορφή που αγαπώ βαθιά και έχω ξεχωρίσει μέσα στην καρδιά μου.
Λοιδορήθηκε και παρεξηγήθηκε επειδή θεώρησε ότι η ευτυχία, την οποία τόσο αποζητά ο άνθρωπος στη ζωή του, είναι η ηδονή. Η ηδονή για τον Επίκουρο, όμως, δεν αφορά τα σεξουαλικά όργια ή τις αχαλίνωτες σωματικές απολαύσεις, αλλά την επίτευξη της αταραξίας.
Αταραξία για τον Επίκουρο είναι η απελευθέρωση από όλα εκείνα που γεμίζουν φόβο και αγωνία τον άνθρωπο. Σύμφωνα με αυτόν, η πηγή του άγχους οφείλεται στις περιττές μέριμνες με τις οποίες ο καθένας ταλαιπωρεί τον εαυτό του. Το άγχος αυτό προκαλεί πόνο, αφού ο άνθρωπος δεν μπορεί ποτέ να απελευθερωθεί από τις αέναες φροντίδες. Σε μία εποχή που βαλλόμαστε συνεχώς από το μήνυμα ότι η ευτυχία και η αξία στη ζωή κρίνονται από το πόσα υλικά αγαθά κατέχουμε, ο Επίκουρος έρχεται να μας δώσει τη λύση για τη λύτρωση: να αντιληφθούμε ποιες είναι οι πραγματικές μας ανάγκες και όχι οι πλαστές.
Αν έχουμε, για παράδειγμα, τα ρούχα που χρειαζόμαστε για να ντύσουμε επαρκώς το σώμα μας, τότε οδηγούμαστε στη δυστυχία και στο μόνιμο άγχος αν αποζητούμε συνεχώς καινούργια ενδύματα, ακόμα και αν ουσιαστικά δεν τα χρειαζόμαστε και μας είναι περιττά. Όταν επιδιώκουμε πράγματα τα οποία δεν έχουμε πραγματικά ανάγκη, αργά ή γρήγορα θα φτάσουμε στη δυστυχία. Η στάση ζωής του Επίκουρου αποδεικνύεται εξαιρετικά επίκαιρη σε μία εποχή όπου η ευτυχία ταυτίζεται λανθασμένα με την υπερβολική απόκτηση υλικών αγαθών.
Η αξία της απλότητας και το «λάθε βιώσας»
Ο Επίκουρος ανήκει στους μείζονες φιλοσόφους επειδή πρόβαλλε έναν τρόπο ζωής απομακρυσμένο από τις υπερβολικές κοινωνικές συναναστροφές και τη διαρκή προσπάθεια να εντυπωσιάσουμε τους άλλους και να γίνουμε αποδεκτοί.
Η θέση του αυτή συνοψίζεται στη ρήση: «λάθε βιώσας»
Αυτό σημαίνει να ζεις τη ζωή σου όσο πιο αθόρυβα μπορείς, αποφεύγοντας την οχλαγωγία και τη μανιώδη επιδίωξη του πλούτου και της δόξας, σε μία εποχή που η πρόσκαιρη δημοσιότητα και η άσκοπη προβολή αποτελούν επιθυμία των περισσότερων. Ο Επίκουρος γνώριζε ότι η πλειονότητα των ανθρώπων όχι μόνο δεν αναγνωρίζει το άξιο, αλλά το πολεμά. Γι’ αυτόν τον λόγο δεν τον ενδιέφερε η γνώμη των πολλών, ούτε επιδίωκε να τα πηγαίνει καλά με όλους.
Η αντιμετώπιση του θανάτου και η Τετραφάρμακος
Ο Επίκουρος δεν φοβήθηκε τον θάνατο, τον κοίταξε κατάματα. Η γνωστή «τετραφάρμακος» συνοψίζει την επικούρεια φιλοσοφία σε τέσσερις γραμμές:
Άφοβον ο θεός,
ανύποπτον ο θάνατος•
και ταγαθόν μεν εύκτητον,
το δε δεινόν ευεκκαρτέρητον.
(Φιλόδημος, Προς σοφιστάς, IV 10-14)
Η απόδοση στη νεοελληνική γλώσσα:
-
Ο θεός δεν είναι για φόβο (διότι η θεϊκή δύναμη δεν απειλεί εκ φύσεως).
-
Ο θάνατος δεν προκαλεί ανησυχία (διότι δεν υπάρχει μετά θάνατον ζωή).
-
Το καλό (ό,τι πραγματικά χρειαζόμαστε) εύκολα αποκτιέται.
-
Το κακό αντέχεται (ό,τι μας κάνει να υποφέρουμε, εύκολα μπορούμε να το υπομείνουμε).
Στην Επιστολή προς Μενοικέα, ο Επίκουρος διατυπώνει την ίσως σπουδαιότερη φράση που γράφτηκε ποτέ για το ζήτημα του θανάτου:
«Δε με φοβίζει ο θάνατος. Όσο ζω είναι μακριά από μένα, και όταν έρθει δε θα είμαι εκεί.»
Ο δάσκαλος και ο Κήπος
Ο Επίκουρος υπήρξε ένας άνθρωπος ο οποίος προσπάθησε να δώσει το παράδειγμα με την ίδια του τη ζωή. Όπως διδάσκει η φιλοσοφία του, η ευτυχία συνίσταται στο να ζεις περιτριγυρισμένος από φίλους και έχοντας απελευθερωθεί από τον πόνο.
Ο Επικούρειος Κήπος υπήρξε μία πρωτοποριακή φιλοσοφική σχολή στην οποία άνθισε η σκέψη από άνδρες αλλά και από γυναίκες. Κάτι τέτοιο αποτελούσε σπουδαία καινοτομία για την εποχή, δεδομένου ότι η γυναίκα αποκλειόταν ουσιαστικά από την εκπαίδευση.
Ως δάσκαλος, ο Επίκουρος αισθανόταν βαθιά αγάπη για τους μαθητές του. Αυτό αποδεικνύεται από τις επιστολές του, με τις οποίες ενδιαφερόταν για την πρόοδο και την καλή τους ζωή, ακόμα και εκείνων που είχαν ταξιδέψει σε άλλες πόλεις. Ενδιαφερόταν για τα προβλήματά τους, τους έδινε συμβουλές και τους παρηγορούσε σε περιόδους δυστυχίας, προσφέροντας ένα διαχρονικό παράδειγμα ευαισθησίας. Στην αλληλογραφία του διακρίνονται επίσης το πλήθος των αρετών του, όπως ο σεβασμός στους γονείς, η αφοσίωση στην πατρίδα και η αγάπη για τους φίλους.
Άραγε, οφείλουν οι σκληροί επικριτές του Επίκουρου να τον δουν διαφορετικά και να ανακαλέσουν για κάποιες ανυπόστατες κατηγορίες;
