Επιστημονική έρευνα: Πώς ο εθισμός σε κινητό και οθόνη αλλοιώνει τη σκέψη των παιδιών
Πολλά παιδιά δυστυχώς «παίζουν» με το τάμπλετ των γονιών τους ή διαθέτουν τα ίδια τάμπλετ ή κινητό ήδη από δύο ετών.
Η σχέση με το κινητό και το τάμπλετ ξεκινάει πριν από το σχολείο. Οι ειδικοί της εκπαίδευσης και της παιδικής υγείας βλέπουν ήδη τις επιπτώσεις της ψηφιακής ζωής στην πρόσληψη της γνώσης και τη συγκέντρωση
Διαστάσεις πανδημίας λαμβάνει η έκθεση των παιδιών στις οθόνες των κινητών και των τάμπλετ από πολύ μικρή ηλικία, ακόμη και τη βρεφική. Παιδαγωγοί, εκπαιδευτικοί και ψυχολόγοι αρχίζουν να διαπιστώνουν τις μαθησιακές δυσκολίες που προκαλεί η ψηφιακή ζωή των παιδιών.
Έχουν εθιστεί στο διαρκές και έντονο ερέθισμα που παρέχουν οι συσκευές, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν σε κάτι άλλο. Ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνουν έχει αλλάξει, χάνουν το ενδιαφέρον τους για τα βιβλία και όταν δεν είναι «συνδεδεμένοι» παραπονιούνται πως βαριούνται.
Οι ειδικοί κάνουν λόγο για απώλεια ελέγχου και εφιστούν την προσοχή των γονιών για την αρνητική επίδραση των τάμπλετ και των κινητών στην ανάπτυξη των παιδιών. Οι πρώτες επιπτώσεις φαίνονται στο δημοτικό σχολείο, ενώ στο γυμνάσιο τα προβλήματα εντείνονται. Όπως αναφέρει η καθηγήτρια Παιδιατρικής στην Ιατρική Σχολή Αθηνών, Μαρίνα Τσολιά, «είναι οι συνέπειες όταν η οθόνη κάνει babysitting».
Οι γονείς παρατηρούν ότι τα παιδιά δεν διαβάζουν στο σπίτι, επειδή είναι συνεχώς μπροστά σε ένα τάμπλετ. Αυτό τα κουράζει και τους αποσπά την προσοχή, με αποτέλεσμα να μην εξασκούνται να δίνουν χρόνο σε ένα βιβλίο, που απαιτεί εστίαση. Στην τάξη είναι νευρικά, ενώ οι εκθέσεις των παιδιών αναφέρονται συχνά στις συνομιλίες μέσα από ψηφιακά δίκτυα και πλατφόρμες και όχι σε δραστηριότητες εκτός σπιτιού, όπως βόλτες ή παιχνίδι στο πάρκο.
Ήδη από δύο χρόνων, πολλά παιδιά χρησιμοποιούν το τάμπλετ των γονιών τους ή έχουν δικό τους κινητό ή τάμπλετ. Ωστόσο, η χρήση των συσκευών αυτών «μονιμοποιείται» από το δημοτικό σχολείο. Έρευνα από τη Μονάδα του Νοσοκομείου Παίδων Αγία Σοφία – Αγλαΐα Κυριακού έδειξε ότι το 78% των παιδιών ηλικίας 5 έως 12 ετών χρησιμοποιεί το Ίντερνετ, ενώ το ποσοστό ανεβαίνει στο 90% στην ηλικιακή ομάδα 10–12 ετών.
Η έκθεση σε οθόνες επηρεάζει την ανάπτυξη δεξιοτήτων, όπως η χρήση εργαλείων και οι λεπτές κινήσεις. Παράλληλα, παρατηρείται μείωση της μαθηματικολογικής σκέψης, της κατανόησης κειμένων και της ανάγνωσης. Τα παιχνίδια στους υπολογιστές είναι σχεδιασμένα να δημιουργούν εξάρτηση, παρέχοντας άμεση ανταμοιβή, όπως η ντοπαμίνη, επηρεάζοντας τα κέντρα του εγκεφάλου. Τα παιδιά χάνουν το ενδιαφέρον τους για τα βιβλία, αποσπώνται συχνά, αποξενώνονται, δεν παίζουν έξω και δημιουργούν μια πλαστή αντίληψη του κόσμου.
Σύμφωνα με ειδικούς, τα βρέφη πριν από τους 18 μήνες δεν πρέπει να εκτίθενται σε οθόνη. Από 18 έως 24 μηνών η χρήση πρέπει να περιορίζεται σε 30 λεπτά ημερησίως με την επίβλεψη των γονιών. Από 2 έως 5 ετών, ο χρόνος οθόνης μπορεί να φτάνει έως μία ώρα, ενώ από τα 5 έτη και μετά έως 1,5 ώρα ημερησίως και δύο ώρες το Σαββατοκύριακο. Ωστόσο, πολλές φορές η πειθαρχία είναι δύσκολη και τα παιδιά παρασύρονται από τους φίλους τους.
Η κατάχρηση των οθονών επηρεάζει τις νοητικές λειτουργίες, όπως η σκέψη, η προσοχή, η ρύθμιση συναισθήματος και η συγκέντρωση. Με δεδομένο ότι τα τάμπλετ έχουν μπει στη ζωή μας εδώ και περίπου δέκα χρόνια, οι πλήρεις επιπτώσεις τους δεν έχουν συνειδητοποιηθεί. Στο γυμνάσιο και στο λύκειο, το κινητό γίνεται βαριά εξάρτηση, προκαλώντας διάσπαση προσοχής, άγχος και υπερκινητικότητα κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Μια πνευματική εργασία μπορεί να καθυστερήσει έως και 400% όταν υπάρχει δίπλα ένα κινητό τηλέφωνο.
Οι μαθητές αναφέρουν ότι περνούν αρκετές ώρες την ημέρα με το κινητό ή το τάμπλετ, με αποτέλεσμα κόπωση και επηρεασμένη σχολική απόδοση. Παρά τις προσπάθειες των γονιών να θέσουν όρια, η επιρροή των φίλων και η ανάγκη κοινωνικής επικοινωνίας δυσχεραίνει τη διαχείριση της χρήσης.
Στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι το 78% των παιδιών ηλικίας 5–12 ετών χρησιμοποιούν το Ίντερνετ, ενώ το 30% εκτίθεται στην οθόνη πριν τα δύο έτη και το 60% πριν τα 5 έτη. Το 70% των Ελλήνων 15χρονων δηλώνει ότι το διάβασμα δεν αποτελεί αγαπημένη συνήθεια. Οι χρόνοι συγκέντρωσης των παιδιών αυξάνονται σταδιακά με την ηλικία, αλλά παραμένουν περιορισμένοι έως την ενηλικίωση.
Παράλληλα, η ανάγνωση για ευχαρίστηση παραμένει καθοριστική για τη σχολική επίδοση και τη δια βίου μάθηση. Ψηφιακές πλατφόρμες, όπως το BookTok, φαίνεται να βοηθούν τους νέους να ανακαλύψουν το πάθος τους για την ανάγνωση και να επισκεφθούν βιβλιοπωλεία. Η τεχνολογία μπορεί να αξιοποιηθεί παραγωγικά, ώστε να δώσει κίνητρο στους μαθητές να ανακαλύψουν τη γνώση και να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους, ακόμη και μέσα από τάμπλετ και κινητό.
Το μήνυμα είναι ότι η σωστή χρήση της τεχνολογίας μπορεί να επαναπροσδιορίσει πνευματικά την ανθρώπινη ζωή, και η εμπλοκή με τα ψηφιακά μέσα μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για να πλησιάσουν οι μαθητές τη γνώση και να ανακαλύψουν τη χαρά του διαβάσματος.
Η κ. Χρύσα Σοφιανοπούλου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια ανάλυσης της εκπαιδευτικής επίδοσης και της πληροφορικής κατάρτισης, εθνική συντονίστρια PISA
* Η κ. Χρύσα Σοφιανοπούλου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια ανάλυσης της εκπαιδευτικής επίδοσης και της πληροφορικής κατάρτισης, εθνική συντονίστρια PISA.
Προδημοσιεύθηκε στην «Καθημερινή»
