ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ: Με νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας διευρύνουν σημαντικά τις αρμοδιότητές τους, καθώς αναλαμβάνουν τη διαχείριση δεκάδων φορέων ύδρευσης και άρδευσης, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή στη διαχείριση των υδάτων στη χώρα.
Δύο ισχυροί υπερ-πάροχοι στον τομέα του νερού δημιουργούνται μέσω του σχεδίου νόμου που έθεσε σε δημόσια διαβούλευση έως τις 20 Ιουλίου το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Η μεταρρύθμιση, η οποία βρίσκεται υπό επεξεργασία εδώ και αρκετά χρόνια, διευρύνει σημαντικά τον ρόλο της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, οι οποίες αναλαμβάνουν τη λειτουργία δεκάδων δημοτικών επιχειρήσεων και άλλων φορέων που έως σήμερα δραστηριοποιούνταν αυτόνομα. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί τη σταδιακή μεταφορά της διαχείρισης του νερού από τους δήμους στις δύο μεγάλες εταιρείες.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του νομοσχεδίου, η ΕΥΔΑΠ επεκτείνει τη χωρική της αρμοδιότητα σε ολόκληρη την ηπειρωτική Αττική, καθώς και στην Αίγινα, το Αγκίστρι, τη Βοιωτία, τη Φωκίδα και την Εύβοια, με μοναδική εξαίρεση τη Σκύρο. Παράλληλα, αποκτά για πρώτη φορά αρμοδιότητες και στον τομέα της άρδευσης, αναλαμβάνοντας τη διαχείριση τόσο των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης όσο και των αρδευτικών υποδομών.
Στην ΕΥΔΑΠ εντάσσονται συνολικά 43 φορείς. Πρόκειται για 26 δημοτικές υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης, επτά Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ), οκτώ Τοπικούς Οργανισμούς Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ), καθώς και τις αρμοδιότητες άρδευσης που σήμερα ασκεί η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας στην περιοχή της πρώην Κωπαΐδας.
Ανάλογη διεύρυνση προβλέπεται και για την ΕΥΑΘ, η οποία επεκτείνει τη δραστηριότητά της σε ολόκληρες τις Περιφερειακές Ενότητες Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής. Στην εταιρεία μεταφέρονται συνολικά 25 φορείς, μεταξύ των οποίων πέντε δημοτικά τμήματα, οκτώ ΔΕΥΑ, έντεκα ΤΟΕΒ και ένας Γενικός Οργανισμός Εγγείων Βελτιώσεων (ΓΟΕΒ).
Το σχέδιο νόμου προβλέπει ότι στις δύο εταιρείες μεταβιβάζεται το σύνολο της δραστηριότητας ύδρευσης και αποχέτευσης στις περιοχές που εντάσσονται στο νέο καθεστώς. Μαζί με τις αρμοδιότητες μεταφέρονται επίσης τα δίκτυα, οι εγκαταστάσεις, τα έργα, οι συμβάσεις, το προσωπικό, καθώς και όλες οι οικονομικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις.
Παράλληλα, ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ αναλαμβάνουν το σύνολο του ενεργητικού και του παθητικού των φορέων που απορροφούν, με εξαίρεση τυχόν νομικές και φορολογικές υποχρεώσεις που αφορούν χρονικό διάστημα πριν από την απορρόφηση.
Το κράτος αναλαμβάνει επίσης να καλύψει τουλάχιστον το 75% των οφειλών των ΔΕΥΑ προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας. Ειδικότερα, για τις περιοχές της Βοιωτίας, της Φωκίδας, της Εύβοιας και της Αττικής προβλέπεται η κάλυψη τουλάχιστον 34,59 εκατ. ευρώ από συνολικά χρέη ύψους 40,69 εκατ. ευρώ. Αντίστοιχα, για τη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική θα καλυφθούν τουλάχιστον 20,16 εκατ. ευρώ από συνολικές οφειλές 23,71 εκατ. ευρώ.
Για την υλοποίηση της μεταρρύθμισης και την κάλυψη των σχετικών αναγκών προβλέπεται συνολική χρηματοδότηση ύψους 200 εκατ. ευρώ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, σήμερα λειτουργούν στην Ελλάδα περισσότεροι από 735 φορείς που σχετίζονται με τη διαχείριση του νερού. Όπως επισημαίνεται, η μεγάλη αυτή πολυδιάσπαση δημιουργεί κατακερματισμό αρμοδιοτήτων, διαφοροποιήσεις στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, αυξημένο λειτουργικό κόστος και δυσκολίες στην υλοποίηση μεγάλων επενδυτικών έργων.
Με το νέο νομοσχέδιο επιχειρείται η συγκέντρωση περίπου 70 παρόχων γύρω από τις δύο μεγάλες εταιρείες. Παράλληλα, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο ενημερωτικό σημείωμα του υπουργείου, το συγκεκριμένο μοντέλο θα λειτουργήσει ως «πιλότος» για τη συνολική μεταρρύθμιση που σχεδιάζεται στον τομέα της διαχείρισης των υδάτων σε ολόκληρη τη χώρα.
Εθελοντικές συνενώσεις και επέκταση του νέου μοντέλου
Παρότι για τις περιοχές που εντάσσονται στην ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ η απορρόφηση των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) είναι υποχρεωτική, το σχέδιο νόμου προβλέπει τη δυνατότητα περαιτέρω διεύρυνσης των δύο εταιρειών μέσω εθελοντικών συνενώσεων με όμορες ΔΕΥΑ.
Ως κίνητρο για τους δήμους που θα επιλέξουν να ενταχθούν στο νέο σχήμα, προβλέπεται η ανάληψη μέρους των υψηλών οφειλών τους προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας. Η δυνατότητα αυτή παρέχεται υπό την προϋπόθεση ότι οι ενδιαφερόμενοι δήμοι θα υποβάλουν αίτημα εντός τριών μηνών και θα λάβουν τη σχετική έγκριση από τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ).
Η «ειδική εκ του νόμου διαδοχή»
Για την εφαρμογή της μεταρρύθμισης εισάγεται ο θεσμός της «ειδικής εκ του νόμου διαδοχής». Με τη συγκεκριμένη διαδικασία, η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ καθίστανται καθολικοί διαχειριστές των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης στις περιοχές που εντάσσονται στο νέο καθεστώς.
Η μεταβίβαση δεν περιορίζεται μόνο στα περιουσιακά στοιχεία των φορέων που απορροφώνται, αλλά περιλαμβάνει και όλες τις έννομες σχέσεις που συνδέονται με την παροχή των υπηρεσιών. Η διαδικασία πραγματοποιείται αυτοδικαίως και χωρίς οικονομικές επιβαρύνσεις, καθώς δεν προβλέπεται η καταβολή φόρων, τελών ή άλλων επιβαρύνσεων για τη μεταφορά.
Τι προβλέπεται για τα τιμολόγια
Στην περίπτωση του αρδευτικού νερού, το νομοσχέδιο ορίζει ρητά ότι στις περιοχές όπου οι αρμοδιότητες άρδευσης μεταφέρονται στην ΕΥΔΑΠ ή στην ΕΥΑΘ, τα ισχύοντα τιμολόγια θα παραμείνουν αμετάβλητα για χρονικό διάστημα τουλάχιστον τριών ετών από την ολοκλήρωση της μεταφοράς.
Αντίθετα, για την ύδρευση δεν περιλαμβάνεται αντίστοιχη πρόβλεψη, με αποτέλεσμα να παραμένει ασαφές το πλαίσιο που θα ισχύσει για τις μελλοντικές χρεώσεις των καταναλωτών.
Το σχέδιο νόμου αναφέρει ότι η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων έχει την αρμοδιότητα να εγκρίνει ή να απορρίπτει τα τιμολόγια όλων των παρόχων υπηρεσιών ύδατος μέσα σε προθεσμία πενήντα ημερών από την υποβολή τους.
Παράλληλα, η ΡΑΑΕΥ αναλαμβάνει την εποπτεία της εφαρμογής της μεθόδου κοστολόγησης και τιμολόγησης. Εφόσον διαπιστώσει ότι δεν εφαρμόζονται ορθά οι κανόνες κοστολόγησης ή ότι δεν τηρείται το θεσμικό πλαίσιο, μπορεί να ζητήσει από τον πάροχο την αναθεώρηση ακόμη και τιμολογίων που έχουν ήδη εγκριθεί ή θεωρούνται σιωπηρά εγκεκριμένα.
Ο οδικός χάρτης της μετάβασης
Η εφαρμογή του νέου μοντέλου ξεκινά με τη διενέργεια οικονομικού, τεχνικού και νομικού ελέγχου για κάθε φορέα που πρόκειται να συγχωνευθεί. Σκοπός της διαδικασίας είναι η πλήρης καταγραφή της περιουσιακής του κατάστασης, των οικονομικών του υποχρεώσεων, των εκκρεμών συμβάσεων, των συγχρηματοδοτούμενων έργων και γενικότερα κάθε στοιχείου που σχετίζεται με τη λειτουργία του.
Στη συνέχεια συντάσσεται έκθεση αποτίμησης, στην οποία προσδιορίζονται η καθαρή παρούσα αξία του φορέα και το προτεινόμενο τίμημα μεταβίβασης. Η έκθεση υποβάλλεται στη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), η οποία έχει την αρμοδιότητα να την εγκρίνει ή να ζητήσει διορθώσεις και συμπληρώσεις όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο.
Έναν μήνα μετά την κοινοποίηση της απόφασης της ΡΑΑΕΥ στους ενδιαφερόμενους δήμους εκδίδεται η διαπιστωτική πράξη του Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης. Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι η πράξη αυτή πρέπει να εκδοθεί το αργότερο μέσα σε δώδεκα μήνες από την έναρξη ισχύος του νόμου, θέτοντας συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης.
Ο περιορισμένος ρόλος των δήμων
Παρότι το σχέδιο νόμου επιτρέπει στους δήμους να διατηρήσουν την κυριότητα συγκεκριμένων παγίων, η μεταφορά της παροχής υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης στην ΕΥΔΑΠ ή την ΕΥΑΘ είναι υποχρεωτική και δεν μπορεί να ανατραπεί.
Στις περιπτώσεις αυτές, οι δήμοι εξακολουθούν να είναι ιδιοκτήτες των υποδομών, όμως οι δύο εταιρείες αποκτούν το δικαίωμα χρήσης τους για την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους, καταβάλλοντας το προβλεπόμενο αντάλλαγμα.
Ο θεσμός του ειδικού συντονιστή
Με στόχο να διατηρηθεί ένας δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ των δήμων και των δύο εταιρειών, θεσπίζεται η θέση του ειδικού συντονιστή.
Κάθε Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης που εντάσσεται στο νέο καθεστώς θα ορίζει, με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, έναν ειδικό συντονιστή με τριετή θητεία, η οποία μπορεί να παραταθεί για ακόμη τρία χρόνια.
Ωστόσο, ο ρόλος του παραμένει περιορισμένος, καθώς δεν συμμετέχει στα διοικητικά συμβούλια της ΕΥΔΑΠ ή της ΕΥΑΘ, δεν λαμβάνει μέρος στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και δεν διαθέτει αρμοδιότητα να επηρεάζει ή να δεσμεύει τις εταιρείες σε ζητήματα όπως η τιμολογιακή πολιτική ή ο σχεδιασμός έργων.
Οι αποφάσεις των διοικητικών συμβουλίων που αφορούν τον εκάστοτε δήμο, ιδίως σε θέματα τιμολογίων και προγραμματισμού έργων υποδομής, θα του κοινοποιούνται προκειμένου να ενημερώνει τη δημοτική αρχή. Παράλληλα, θα έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει αιτήματα του δήμου προς τις εταιρείες και να ζητά την εισαγωγή σχετικών θεμάτων στην ημερήσια διάταξη των διοικητικών συμβουλίων.
Συμβουλευτικό Συμβούλιο Συντονιστών
Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης τη δημιουργία Συμβουλευτικού Συμβουλίου Συντονιστών, στο οποίο θα συμμετέχουν όλοι οι ειδικοί συντονιστές των δήμων.
Το όργανο αυτό έχει αποκλειστικά συμβουλευτικό χαρακτήρα, καθώς οι εισηγήσεις του προς τα διοικητικά συμβούλια της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ δεν είναι δεσμευτικές. Ο ρόλος του περιορίζεται κυρίως στην ανταλλαγή πληροφοριών, στον συντονισμό μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων και στην υποβολή προτάσεων σχετικά με τον σχεδιασμό έργων υποδομής.
Για την άσκηση των καθηκόντων τους, οι ειδικοί συντονιστές θα λαμβάνουν μηνιαία αποζημίωση ύψους 1.000 ευρώ, η οποία θα καταβάλλεται από την ΕΥΔΑΠ ή την ΕΥΑΘ, ανάλογα με την περιοχή αρμοδιότητας.
Τι προβλέπεται για τους εργαζομένους
Το σχέδιο νόμου διασφαλίζει ότι το προσωπικό των φορέων που εντάσσονται στο νέο μοντέλο θα μεταφερθεί στην ΕΥΔΑΠ ή στην ΕΥΑΘ διατηρώντας την ίδια εργασιακή σχέση και τα ίδια δικαιώματα που είχε πριν από τη μεταφορά.
Για τους εργαζομένους με συμβάσεις ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου προβλέπεται η σύσταση προσωποπαγών θέσεων, ώστε να συνεχιστεί απρόσκοπτα η εργασιακή τους σχέση.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι οι εργαζόμενοι θα εξακολουθήσουν να απασχολούνται στην ίδια Περιφερειακή Ενότητα όπου υπηρετούν σήμερα. Ωστόσο, ο νέος τόπος εργασίας μπορεί να βρίσκεται σε διαφορετικό σημείο της ίδιας Περιφερειακής Ενότητας.
Ειδικότερα, για διάστημα πέντε ετών από την ολοκλήρωση της απορρόφησης, ο νέος τόπος εργασίας μπορεί να απέχει έως και 40 χιλιόμετρα από εκείνον στον οποίο υπηρετούσαν πριν από τη μεταφορά, γεγονός που σε αρκετές περιπτώσεις ενδέχεται να αυξήσει τις ανάγκες και το κόστος μετακίνησης των εργαζομένων.
