«Τον Σταυρόν Σου προσκυνούμεν Δέσποτα και την Αγίαν Σου Ανάστασιν δοξάζομεν»
Ο θεολόγος και συγγραφέας Γιώργος Φουκαδάκης σε αυτό το άρθρο μας παρουσιάζει τη Γ΄ Κυριακή των νηστειών: της Σταυροπροσκυνήσεως εξηγώντας τη θεολογική σημασία του Τιμίου Σταυρού και την πνευματική διάσταση της Ορθόδοξης Λατρείας.
Επίσης σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, την ημέρα αυτή οι νοικοκυρές τηρούν έθιμα γύρω από τον Σταυρό για να φέρουν ευλογία στο σπίτι. Ζυμώνουν πρόσφορα στολίζουν εικόνες και προσεύχονται με αγάπη και πίστη. Έτσι η παράδοση ζωντανεύει καθημερινά μέσα στην οικογένεια και την κοινότητα.
Έτσι η Εκκλησία μας προβάλλει τον Σταυρό του Κυρίου μας, τον θρίαμβο της αγάπης του Θεού, θέλοντας να μας τονίσει ότι χωρίς τον Σταυρό δεν μπορούμε να συναντήσουμε τον Αναστημένο Κύριο! Παράλληλα, ενθαρρύνει τον πιστό στην πορεία του προς την Ανάσταση, με μια πρώτη επιβράβευσή του, προσφέροντάς του άνθη ευλογημένα από το άγγιγμα του Σταυρού.
Η τιμή και προσκύνηση του Σταυρού καθιερώθηκε από τη ΣΤ΄ Οικουμενική Σύνοδο (Κωνσταντινούπολη, 680/1 μ.Χ.), επειδή ο Σταυρός έλαβε τη Χάρη του Κυρίου, καθώς ποτίστηκε με το Αίμα Του. «Προσκυνούμεν και τον τύπον του Τιμίου Σταυρού… δεν τιμούμεν την ύλην, αλλά τον τύπον ως Χριστού σύμβολον». Προσκυνώντας ο πιστός τον Σταυρό, προσκυνά τον Εσταυρωμένο Ιησού, τον Υιό και Λόγο του Θεού, το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδας.
Ο Σταυρός του Κυρίου είναι: «Ο φύλαξ πάσης της οικουμένης, η ωραιότης της Εκκλησίας, πιστών το στήριγμα, των Αγγέλων η δόξα και των δαιμόνων το τραύμα» (Εξαποστειλάριον).
«Πάντων εστί θαυμαστώτερον» ο Τίμιος Σταυρός, γιατί ο θάνατος καταργήθηκε, λύθηκε η προπατορική αμαρτία, ο Άδης εσκύλευται (αρπάχθηκε, λεηλατήθηκε), δωρήθηκε η Ανάσταση, ανοίχθηκαν οι πύλες του Παραδείσου και γίναμε τέκνα Θεού και κληρονόμοι Του (Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός). Έφερε την αληθινή χαρά: «Ιδού γαρ ήλθε δια του Σταυρού χαρά εν όλω τω κόσμω»!
Ο Σταυρός προτυπώθηκε στην Παλαιά Διαθήκη
Το «ξύλον της ζωής» φυτεύτηκε από τον Δημιουργό στο κέντρο του αρχικού Παραδείσου της τρυφής. Ο Μωυσής προτυπώνει τον Σταυρό στην πορεία προς τη Γη της Επαγγελίας: «Σταυρόν χαράξας Μωσής επ’ ευθείαις ράβδω την Ερυθρά διέτεμε». Τα πικρά νερά της Μερά, με το ίδιο ραβδί του Μωυσή, έγιναν γλυκά. Το χάλκινο φίδι, που κατ’ εντολή του Θεού κατασκεύασε ο Μωυσής, προτύπωσε τη δύναμη του Σταυρού∙ όποιος το αντίκριζε θεραπευόταν από τα φαρμακερά φίδια της ερήμου. Η νίκη του λαού στη μάχη με τους Αμαληκίτες επιτεύχθηκε με το να είναι όρθιος ο Μωυσής στο κοντινό όρος, με τα χέρια του ανοιχτά σε σχήμα σταυρού. Όταν τα χέρια άρχιζαν να πέφτουν και να χάνεται ο σταυρός, χανόταν η δύσκολη μάχη. Γι’ αυτό ο Ααρών και ο Ωρ κρατούσαν τα χέρια του γέροντα Μωυσή, από τη μια και την άλλη, για να επέλθει τελικά η νίκη.
Το ξύλο του Σταυρού
Μετά τη φιλοξενία των τριών Αγγέλων από τον Αβραάμ, που συμβολίζουν την Αγία Τριάδα, παρέμειναν εκεί, στη δρυ του Μαμβρή, τα τρία ξύλα που κρατούσαν. Η Σάρα τα παραπέταξε, γιατί δεν καίγονταν στη φωτιά. Αυτά δόθηκαν από τον Αβραάμ στον αδελφό του, τον Λωτ, για να τα ποτίζει καθημερινά και, αν βλάσταιναν, θα φαινόταν ότι ο Λωτ είχε συγχωρεθεί από τον Θεό για μια μεγάλη αμαρτία του. Πράγματι βλάστησαν και ενώθηκαν σε ένα τρισύνθετο ξύλο από κέδρο, πεύκο και κυπαρίσσι. Όταν ο Σολομών οικοδομούσε τον Ναό του Θεού, έκοψε και αυτό το δέντρο. Αλλά το ξύλο αυτό, αν και επιχείρησαν να το χρησιμοποιήσουν τοποθετώντας το οριζόντια ή κάθετα, δεν ταίριαζε και το παραπέταξαν ως «καταραμένο ξύλο». Αυτό το ξύλο έλαβε ο αρχιερέας Καϊάφας αργότερα και κατασκεύασε τον Σταυρό του Κυρίου μας. Το ύψος του ήταν 15 πόδια, το πλάτος 8 και το πάχος του μία σπιθαμή. Δηλαδή ο Σταυρός ήταν βαρύς και ασήκωτος. Ποτίστηκε με το Αίμα του Κυρίου, γι’ αυτό ευλογήθηκε. Μετά την Ανάσταση, κρύφτηκε από τους Εβραίους. Η Αγία Ελένη, όμως, τον βρήκε στον Γολγοθά, κάτω από ένα ειδωλολατρικό ναό, το 326 μ.Χ. Αργότερα τον έκλεψαν οι Πέρσες και ο Ηράκλειος, νικώντας τους, τον έφερε πίσω στην Κωνσταντινούπολη.
Ο Τίμιος Σταυρός τεμαχίστηκε, για να μεταφερθεί σε όλο τον κόσμο η ευλογία και η Χάρη Του. Το μεγαλύτερο τεμάχιο βρίσκεται στη Μονή Ξηροποτάμου, στο Άγιο Όρος, με το σημάδι από το καρφί και σταγόνες του Αίματος του Κυρίου. Αναγνωρίζεται η γνησιότητα του Τιμίου Ξύλου, ακόμη και σε μικρό θραύσμα του, από το ότι βουλιάζει στο νερό και δεν επιπλέει, όπως το απλό ξύλο.
Στο Ρέθυμνο υπάρχει σήμερα ο Τίμιος Σταυρός του μακαριστού Πατέρα Σταύρου Τσαγκαράκη, με σταγόνες του Αίματος του Κυρίου, που είχε λάβει από τη μητέρα του, Φιλοθέη μοναχή, με τον οποίο για πολλά χρόνια σταύρωνε. Πλήθος κόσμου τον επισκεπτόταν. Πολλές φορές είχα την ευλογία να πάω και ο ίδιος στον ναό των Αγίων Αναργύρων ή αργότερα στο σπίτι του. Αν υπήρχε στο σώμα του επισκέπτη κάποιο πρόβλημα υγείας, ο Σταυρός κολλούσε και επεσήμαινε την ασθένεια ή τη θεράπευε!
Ο Απόστολος Παύλος
Ο Παύλος μας δείχνει ότι ο Σταυρός είναι ο δρόμος της συνάντησης με τον Θεό. Ο ίδιος δεν καυχάται για τον μεγάλο του αγώνα και τη θυσία του, αλλά για τον Σταυρό του Κυρίου. «Εγώ γαρ τα στίγματα του Κυρίου Ιησού εν τω σώματί μου βαστάζω». Γι’ αυτό ομολογεί: «Χριστώ συνεσταύρωμαι∙ ζω δε ουκέτι εγώ, ζη δε εν εμοί Χριστός». «Έλληνες σοφίαν ζητούσιν, ημείς δε κηρύσσομεν Χριστόν εσταυρωμένον», ασχέτως ότι για τους Ιουδαίους αυτό αποτέλεσε «σκάνδαλο» και για τους Έλληνες «μωρία». Αλλά για τους πιστούς ο Σταυρός είναι «δύναμις Θεού».
Η άρνηση του εαυτού μας!
Ο Κύριος είπε: «Όστις θέλει οπίσω μου ακολουθείν, απαρνησάσθω εαυτόν και αράτω τον σταυρόν αυτού». Για να ακολουθήσουμε τον Κύριο είναι απαραίτητο «να αρνηθούμε τον εαυτό μας», τον κακό εαυτό μας, τον παλαιό άνθρωπο του εγωισμού και των παθών (μίσος, κακία, απιστία, ψεύδος, φθόνο κ.λπ.). Να αρνηθούμε τελείως, κατά τον Άγιο Λουκά Κριμαίας, τον δικό μας τρόπο κατανόησης των οδών της ζωής και τις επιθυμίες της καρδιάς μας, τον δρόμο της ζωής που είχαμε σχεδιάσει για τον εαυτό μας, το θέλημά μας, τη λογική μας! Και να δούμε ποιο είναι το θέλημα του Θεού στη ζωή μας, για να κάνουμε υπακοή στον Θεό, ως ταπεινοί προσκυνητές Του. Ο Θεός Λόγος «ως άνθρωπος εταπείνωσεν εαυτόν γενόμενος υπήκοος έως θανάτου, θανάτου δε Σταυρού» (Παύλος). Και εμείς να φτάσουμε να πούμε: «Γεννηθήτω το θέλημά Σου».
Ο προσωπικός μας σταυρός
Ο Θεός παραχωρεί στον κάθε άνθρωπο τον δικό του προσωπικό σταυρό. «Άβυσσος τα κρίματα του Θεού», στο είδος του σταυρού, στον μικρό ή μεγάλο σταυρό. Να καταλάβουμε ποιος είναι ο δικός μας σταυρός, ο δικός μας πόνος. Μπορεί να έχει σχέση με τις θλίψεις στην προσωπική, οικογενειακή και κοινωνική ζωή: η δυσκολία στον γάμο ή η αγαμία, η ατεκνία, η πίεση στην εργασία ή η ανεργία, η περιφρόνηση, η συκοφαντία μας, η δύσκολη οικονομική κατάσταση, μια σοβαρή ασθένεια ή το γήρας. Να σηκώσουμε τον σταυρό μας με ταπείνωση, δύναμη και αρχοντιά, χωρίς γογγυσμό κατά του Θεού.
Κάνοντας τον σταυρό μας
Με το χάραγμα του σταυρού στο σώμα μας λαμβάνουμε τη δύναμη του Θεού. Αρκεί να γίνεται σωστά ο σταυρός. Μπορούμε να τον κάνουμε παντού (το πρωί, στον δρόμο, στην εργασία, στο φαγητό κ.λπ.). Είναι προσευχή και ομολογία πίστης.
Τα 3 δάχτυλά μας να είναι ενωμένα, καθώς ο Θεός είναι μία φύση ή ουσία και τρία πρόσωπα ή υποστάσεις. Κάνουμε τον σταυρό μας φέρνοντας τα ενωμένα δάχτυλά μας πρώτα στο κεφάλι, που συμβολίζει τον ουρανό (επειδή δεν μπορούμε να ανεβούμε στον ουρανό για να προσκυνήσουμε την Αγία Τριάδα). Έπειτα φέρνουμε το δεξί χέρι μας στον χώρο της κοιλιάς (προσκυνούμε τον Κύριο στον χώρο όπου καταδέχθηκε και σαρκώθηκε, στην κοιλία της Θεοτόκου), ακολούθως στον δεξιό ώμο (παρακαλώντας τον Θεό να μας βάλει στα δεξιά με τους Δικαίους) και τέλος στον αριστερό ώμο (να μη μας βάλει εξ ευωνύμων, στα αριστερά, με τους αμαρτωλούς).
Μια άλλη ερμηνεία για τον συμβολισμό του τρόπου του σταυρού μας: Το μέτωπο εκφράζει τη σωματική περιοχή της διανοητικής λειτουργίας μας και φανερώνουμε ότι αγαπάμε τον Θεό με όλη τη διάνοιά μας. Η κοιλιά είναι ο χώρος των επιθυμιών και των συναισθημάτων, τα οποία προσφέρουμε στον Κύριο. Με το δεξιά και αριστερά στους ώμους μας, ομολογούμε ότι κάθε σωματική δραστηριότητα ανήκει στον Θεό.
«Φοράς σταυρό;»
Θυμάμαι πολλές φορές με ρώτησαν άγιοι Γέροντες στο Άγιον Όρος (ο παπα-Γιάννης στην Αγία Άννα, ο πατέρας Παύλος στη Διονυσίου κ.λπ.). Σε όσους δεν φόραγαν, τους έδιναν οι ίδιοι ή τους προέτρεπαν να φοράνε. Θεωρούν ότι λαμβάνεις μεγάλη προστασία!
Στο τέλος της ιστορίας
Ο Μέγας Κωνσταντίνος είχε δει μέρα μεσημέρι το σημείο του Σταυρού στον ουρανό, πριν τη νικηφόρα μάχη του με τον Μαξέντιο, με τη φράση «εν τούτω νίκα».
Κατά τη Δευτέρα και Ένδοξη Παρουσία του Κυρίου, με τον Σταυρό θα γίνει η κατακλείδα του κόσμου και της ιστορίας: «Και τότε φανήσεται το Σημείον του Υιού του ανθρώπου εν τω ουρανώ… και όψονται τον Υιόν του ανθρώπου ερχόμενον επί των νεφελών του ουρανού μετά δυνάμεως και δόξης πολλής»!
