Γενεύη: «Λευκός καπνός» στις τεχνικές συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν, με φόντο τη συμφωνία για τα 12 δισ. δολάρια, το νέο καθεστώς στα Στενά του Ορμούζ και τις στρατιωτικές εξελίξεις στον Λίβανο.
«Αυξάνεται η ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο, αλλά η Τεχεράνη ξεκαθαρίζει ότι το μεταπολεμικό καθεστώς στα Στενά του Ορμούζ έχει αλλάξει οριστικά».
Σε τεντωμένο σχοινί βαδίζουν οι διπλωματικές προσπάθειες για την ειρήνευση στη Μέση Ανατολή, καθώς ο πρώτος γύρος των τεχνικών συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στην Ελβετία ολοκληρώθηκε μέσα σε ένα κλίμα διάστασης απόψεων και εύθραυστων ισορροπιών.
Την ώρα που η Ουάσιγκτον επιχειρεί να εκπέμψει σήματα προόδου γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, η Τεχεράνη οχυρώνεται πίσω από τις «κόκκινες γραμμές» της για τα Στενά του Ορμούζ, ενώ η απόφαση του Τελ Αβίβ να συνεχίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στον νότιο Λίβανο απειλεί ανά πάσα στιγμή να τινάξει την αρχιτεκτονική των διαπραγματεύσεων στον αέρα.
ΓΕΝΕΥΗ – Ανταπόκριση
Σε ένα εξαιρετικά ρευστό διπλωματικό σκηνικό, όπου οι προσδοκίες της Ουάσιγκτον προσκρούουν στην παραδοσιακή δυσπιστία της Τεχεράνης και τις στρατιωτικές παραμέτρους του Τελ Αβίβ, ολοκληρώθηκε στην Ελβετία ο πρώτος κύκλος των τεχνικών διαβουλεύσεων ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν. Αν και η αμερικανική πλευρά επιχειρεί να εκπέμψει σήματα αισιοδοξίας για την εξεύρεση μιας φόρμουλας που θα τερματίσει την πολεμική σύρραξη στη Μέση Ανατολή, η ιρανική ηγεσία σπεύδει να χαμηλώσει τους τόνους, διαμηνύοντας πως οι «κόκκινες γραμμές» της στα κρίσιμα μέτωπα του πυρηνικού της προγράμματος και του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ παραμένουν αμετακίνητες.
Σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις, η διαδικασία περνά πλέον σε φάση συστηματικής επεξεργασίας μέσω της συγκρότησης τεσσάρων εξειδικευμένων ομάδων εργασίας. Όπως επιβεβαίωσε ο επικεφαλής της ιρανικής τεχνικής αντιπροσωπείας και αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, Καζέμ Γαριμπαμπαντί, οι επιτροπές αυτές θα επωμιστούν το βάρος της διευθέτησης των κυρώσεων, των τεχνικών παραμέτρων του πυρηνικού προγράμματος, των όρων οικονομικής ανασυγκρότησης του Ιράν, καθώς και του μηχανισμού επαλήθευσης της τήρησης του σχετικού μνημονίου κατανόησης (MoU). Η επόμενη φάση των επαφών αναμένεται να τεθεί υπό την άμεση εποπτεία του ανώτατου συντονιστικού οργάνου της διαμεσολάβησης.
Η αισιοδοξία του Βανς και η ιρανική διάψευση
Από την πλευρά της Ουάσιγκτον, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος, Τζέι Ντι Βανς, εμφανίστηκε ιδιαίτερα ικανοποιημένος, κάνοντας λόγο για μια «στέρεη βάση» που μπορεί να οδηγήσει σε οριστική ειρήνευση. Ο κ. Βανς άφησε να εννοηθεί ότι η Τεχεράνη συναίνεσε στην επιστροφή των επιθεωρητών του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ/IAEA) στις εγκαταστάσεις της –κίνηση που χαρακτήρισε ως το πρώτο καθοριστικό βήμα προς την «αποπυρηνικοποίηση» της περιοχής–, ενώ αναφέρθηκε και σε συμφωνημένους μηχανισμούς για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Η απάντηση της Τεχεράνης, ωστόσο, υπήρξε άμεση και κατηγορηματική. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάι, ξεκαθάρισε ότι η χώρα του δεν προέβη σε καμία νέα δέσμευση, ούτε έθεσε υπό διαπραγμάτευση τον πυρήνα του εξοπλιστικού της προγράμματος. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και επικεφαλής των διαπραγματεύσεων, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, έστειλε ένα σαφές μήνυμα προς τη διεθνή κοινότητα αναφορικά με το καθεστώς στον Περσικό Κόλπο.
Αν και διευκρίνισε ότι οι διεθνείς κανόνες θα γίνουν σεβαστοί, υπογράμμισε ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν πρόκειται να επιστρέψουν στο προπολεμικό status quo και ότι η διαχείρισή τους αποτελεί πλέον κυρίαρχο στρατηγικό προνόμιο του Ιράν. Παρά τις πολιτικές δηλώσεις πάντως, τα δεδομένα της MarineTraffic δείχνουν σταδιακή ομαλοποίηση της εμπορικής κίνησης στο πέρασμα, με τη διέλευση 24 πλοίων (μεταξύ των οποίων 16 δεξαμενόπλοια) το τελευταίο εικοσιτετράωρο.
Το οικονομικό παρασκήνιο και το «αγκάθι» του Λιβάνου
Στο πεδίο της οικονομικής διάστασης της κατ’ αρχήν συμφωνίας, η Τεχεράνη επιχειρεί να διατηρήσει την αυτονομία των κινήσεών της σχετικά με τα 12 δισεκατομμύρια δολάρια που αποδεσμεύουν οι ΗΠΑ. Σχολιάζοντας τις αναφορές του Ντόναλντ Τραμπ ότι τα κεφάλαια αυτά προορίζονται για την τόνωση της αμερικανικής αγοράς, ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, Αμπντολνάσερ Χεμάτι, διευκρίνισε ότι δεν υφίσταται καμία τέτοια συμβατική υποχρέωση. Αν και τα πρώτα 6 δισ. δολάρια προορίζονται για ανθρωπιστική βοήθεια (τρόφιμα και φάρμακα), το Ιράν θα προτιμήσει αμερικανικά προϊόντα μόνο εάν αυτά αποδειχθούν ανταγωνιστικά σε τιμή και ποιότητα, ενώ τα υπόλοιπα 6 δισ. θα διατεθούν ελεύθερα για αγαθά που δεν εμπίπτουν σε καθεστώς κυρώσεων.
Η μεγαλύτερη, ωστόσο, απειλή για την εύθραυστη διπλωματική αρχιτεκτονική της Γενεύης παραμένει η κατάσταση στο πολεμικό μέτωπο. Η πρόσφατη κλιμάκωση των ισραηλινών επιχειρήσεων κατά της Χεζμπολάχ στον νότιο Λίβανο παραλίγο να τινάξει τις συνομιλίες στον αέρα πριν καν ξεκινήσουν, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση της Τεχεράνης και τις επακόλουθες προειδοποιήσεις του Λευκού Οίκου. Αν και η προσωρινή εντολή κατάπαυσης του πυρός που έδωσε ο Μπενιαμίν Νετανιάχου επέτρεψε την έναρξη των συνομιλιών την Κυριακή, το Τελ Αβίβ διαμηνύει ότι δεν προτίθεται να υποχωρήσει.
Σε κοινή ανακοίνωση που εξέδωσαν ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς και ο αρχηγός του γενικού επιτελείου Εϊάλ Ζαμίρ, υπογραμμίζεται ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις για την εξουδετέρωση των απειλών και τη διατήρηση της ζώνης ασφαλείας στον νότιο Λίβανο θα συνεχιστούν κανονικά, καθιστώντας σαφές ότι η ασφάλεια των πολιτών του Ισραήλ παραμένει αδιαπραγμάτευτη. Μέχρι στιγμής, η ιρανική πλευρά έχει επιλέξει να μην τοποθετηθεί επίσημα στη νέα αυτή τροχιά σύγκρουσης, διατηρώντας στάση αναμονής.
