Γιατί το διάβασμα ωφελεί τα παιδιά μας: Πώς η καθημερινή επαφή με τα βιβλία ενισχύει τη γλωσσική ανάπτυξη, τη φαντασία και την αγάπη τους για τη γνώση και το διάβασμα.
Συχνά ακούμε πόσο σημαντικό είναι να διαβάζουμε βιβλία στα παιδιά μας. Γνωρίζουμε ότι το διάβασμα βοηθά το παιδί να αναπτύξει τη φαντασία και το λεξιλόγιό του, να καλλιεργήσει την ικανότητα κατανόησης και έκφρασης, αλλά και να συνδυάζει γεγονότα, να επεξεργάζεται πληροφορίες και να καταλήγει σε συμπεράσματα.
Παρακάτω παραθέτουμε ορισμένες συχνές ερωτήσεις των γονιών σχετικά με το διάβασμα, μαζί με τις απαντήσεις τους.
Γιατί είναι τόσο σημαντικό να διαβάζουμε στα παιδιά μας;
Όταν διαβάζουμε στα παιδιά, τα βοηθάμε να αναπτύξουν τον τρόπο με τον οποίο θα μιλούν, θα εκφράζονται και θα σκέφτονται. Η διαδικασία «ακούω – κατανοώ – περιγράφω» αποτελεί βασικό στοιχείο για την ανάπτυξη τόσο της προφορικής όσο και της γραπτής επικοινωνίας.
Παράλληλα, μέσα από τις ιστορίες τα παιδιά διασκεδάζουν, καλλιεργούν τη φαντασία τους, εμπλουτίζουν το λεξιλόγιό τους και εξοικειώνονται σταδιακά με το βιβλίο και τη διαδικασία της ανάγνωσης. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργούνται οι βάσεις ώστε να εξελιχθούν σε αυτόνομους και συνειδητοποιημένους αναγνώστες.
Είναι αλήθεια ότι ένα παιδί που διαβάζει συστηματικά έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να μάθει να διαβάζει νωρίτερα;
Η συστηματική επαφή με τα βιβλία από μικρή ηλικία μπορεί να βοηθήσει σημαντικά την ανάπτυξη των δεξιοτήτων που σχετίζονται με την ανάγνωση. Τα παιδιά στα οποία οι γονείς διαβάζουν συχνά από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους εξοικειώνονται νωρίτερα με τη γλώσσα, τον γραπτό λόγο, τη δομή μιας ιστορίας και τη σημασία των λέξεων.
Επομένως, το καθημερινό διάβασμα δεν αποτελεί απλώς μια ευχάριστη συνήθεια, αλλά μια ουσιαστική επένδυση στη γλωσσική και γνωστική ανάπτυξη του παιδιού.
Η διεθνής οδηγία μιλά για τουλάχιστον 15 λεπτά διαβάσματος την ημέρα;
Ένα καθημερινό διάστημα 15–20 λεπτών είναι ένας καλός και ρεαλιστικός στόχος για την ανάγνωση μαζί με ένα παιδί, ιδιαίτερα όταν η διαδικασία γίνεται με ευχάριστο και διαδραστικό τρόπο. Δεν είναι, όμως, τόσο σημαντικό να «μετράμε» αυστηρά τα λεπτά όσο να δημιουργήσουμε μια σταθερή καθημερινή συνήθεια. Ακόμη και λίγα λεπτά ποιοτικού διαβάσματος μπορούν να έχουν σημαντική αξία, ιδιαίτερα όταν το παιδί συμμετέχει, κάνει ερωτήσεις, σχολιάζει την ιστορία και συζητά μαζί μας όσα ακούει.
Πότε πρέπει να σταματήσουμε να διαβάζουμε σε ένα παιδί;
Όταν το παιδί μάθει να διαβάζει μόνο του, είναι σημαντικό να του δώσουμε την ευκαιρία να αναλάβει σταδιακά την ανάγνωση. Μπορούμε να του επιλέγουμε βιβλία κατάλληλα για την ηλικία και το αναγνωστικό του επίπεδο και, στη συνέχεια, να του προσφέρουμε σταδιακά πιο απαιτητικά κείμενα.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσουμε να του διαβάζουμε. Αν το παιδί αγαπά ιστορίες ή βιβλία που είναι ακόμη δύσκολο να διαβάσει μόνο του, συνεχίζουμε την κοινή ανάγνωση. Είναι σημαντικό να διατηρούμε ζωντανή την απόλαυση της ιστορίας και να μην ταυτίζεται το βιβλίο αποκλειστικά με μια «υποχρέωση» ή μια άσκηση ανάγνωσης.
Πρέπει να δίνουμε χρώμα στη φωνή μας όταν διαβάζουμε;
Βεβαίως! Η εκφραστική ανάγνωση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Αλλάζουμε τον τόνο της φωνής μας, χρησιμοποιούμε διαφορετικές εκφράσεις και δίνουμε ζωντάνια στους διαλόγους και στις περιγραφές. Με αυτόν τον τρόπο, όχι μόνο κάνουμε την ιστορία πιο ενδιαφέρουσα, αλλά βοηθάμε το παιδί να κατανοήσει καλύτερα το νόημα του κειμένου, τα συναισθήματα των ηρώων και τον τρόπο με τον οποίο αποδίδεται ένα κείμενο όταν διαβάζεται μεγαλόφωνα.
Όταν επιλέγουμε βιβλία για τα παιδιά μας, με ποιο κριτήριο πρέπει να τα επιλέγουμε;
Το βασικότερο κριτήριο είναι το βιβλίο να ανταποκρίνεται στην ηλικία, το αναπτυξιακό επίπεδο και, κυρίως, στα ενδιαφέροντα του παιδιού. Στις μικρότερες ηλικίες είναι προτιμότερο το κείμενο να συνοδεύεται από εικόνες, οι οποίες βοηθούν το παιδί να οπτικοποιήσει την ιστορία και να συνδέσει τις λέξεις με όσα βλέπει. Καθώς μεγαλώνει, το κείμενο μπορεί σταδιακά να γίνεται μεγαλύτερο και πιο σύνθετο, ενώ οι εικόνες να περιορίζονται.
Δεν πρέπει, ωστόσο, να ξεχνάμε ότι το σημαντικότερο είναι το παιδί να αγαπήσει το βιβλίο. Ένα βιβλίο που του προκαλεί ενδιαφέρον και περιέργεια είναι πολύ πιθανότερο να το οδηγήσει στην ανάγνωση από ένα βιβλίο που θεωρεί «υποχρέωση».
Τι γίνεται με τα e-books, δηλαδή τα βιβλία που διαβάζονται ηλεκτρονικά;
Τα e-books αποτελούν μια σύγχρονη και χρήσιμη μορφή βιβλίου και μπορούν να προσφέρουν στα παιδιά πρόσβαση σε μεγάλη ποικιλία αναγνωστικού υλικού. Μπορούν, επομένως, να αποτελέσουν μια καλή εναλλακτική επιλογή, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται με μέτρο και με τρόπο που ευνοεί τη συγκέντρωση. Ωστόσο, όταν διαβάζουμε σε μικρά παιδιά, το έντυπο βιβλίο εξακολουθεί να έχει σημαντικά πλεονεκτήματα. Η απουσία άλλων εφαρμογών, ειδοποιήσεων και δυνατοτήτων που μπορεί να αποσπάσουν την προσοχή βοηθά το παιδί να παραμένει συγκεντρωμένο στην ιστορία.
Το σημαντικότερο, λοιπόν, δεν είναι τόσο το μέσο όσο η ποιότητα της αναγνωστικής εμπειρίας και η ουσιαστική συμμετοχή του παιδιού.
Σε γενικές γραμμές…
Είναι απαραίτητο τα παιδιά να βρίσκουν ενδιαφέροντα τα βιβλία που τους διαβάζουμε ή που διαβάζουν μόνα τους. Να τα απολαμβάνουν, να μην τα βαριούνται και να ανυπομονούν να μάθουν πώς θα ολοκληρωθεί η ιστορία. Ας τους προσφέρουμε μια ποικιλία αναγνωστικών ερεθισμάτων: βιβλία, περιοδικά, εφημερίδες, κόμικς, ποιήματα και κείμενα που ανταποκρίνονται στα ενδιαφέροντα και στην ηλικία τους. Και πάνω απ’ όλα, ας γίνουμε εμείς το καλό παράδειγμα. Τα παιδιά μαθαίνουν πολύ περισσότερο από όσα βλέπουν να κάνουμε παρά από όσα τους λέμε να κάνουν. Αν θέλουμε να αγαπήσουν το βιβλίο, ας κλείσουμε για λίγο την τηλεόραση, τον υπολογιστή και το κινητό και ας διαβάσουμε κι εμείς.
Γιατί η φιλαναγνωσία δεν διδάσκεται μόνο με συμβουλές. Καλλιεργείται μέσα από την καθημερινή επαφή, την απόλαυση και το καλό παράδειγμα.
