Ἅγιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης: «Να μην πολεμάτε τα πάθη, αλλά να τα μεταμορφώνετε»
Ο κάθε άνθρωπος έχει μέσα στα βάθη της ψυχής του στοιχεία από τη «ζωή του δάσους»
«Ζωή του δάσους» ονόμαζε ο Άγιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης την περίοδο εκείνη που ο άνθρωπος ζούσε σε ζωώδη κατάσταση και βρισκόταν «υπό τη ροπή των ενστίκτων».
«Να μην πολεμάτε τα πάθη, αλλά να τα μεταμορφώνετε», έλεγε χαρακτηριστικά. Γιατί, όταν ο άνθρωπος μένει συνεχώς προσηλωμένος σε ένα πάθος, τότε αυτό ριζώνει ακόμη περισσότερο μέσα του. Το πάθος «αγκαλιάζει» την ψυχή και την πιέζει. Η επιθυμία για απαλλαγή υπάρχει, αλλά πολλές φορές είναι «μυστική και λεπτή». Οι «ψυχές οι πεπονημένες», οι άνθρωποι δηλαδή που ταλαιπωρούνται από τα πάθη τους, κερδίζουν – όπως έλεγε – πολύ την αγάπη και τη χάρη του Θεού. Πολλοί από αυτούς γίνονται άγιοι, ενώ οι άνθρωποι συχνά τους κρίνουν αυστηρά.
Όπως αναφέρει και ο Απόστολος Παύλος:
«Ού δε επλεόνασεν η αμαρτία, υπερεπερίσσευσεν η χάρις» (Ρωμ. 5,20)
Όταν θυμόμαστε αυτόν τον λόγο, κατανοούμε πως οι άνθρωποι που αγωνίζονται με τα πάθη τους ίσως είναι τελικά οι πιο άξιοι στα μάτια του Θεού.
Περί Παθών
Εγωισμός
Ο εγωισμός σκοτίζει τον νου του ανθρώπου και τον μπερδεύει. Αποτελεί αιτία ψυχικής ακαταστασίας. Ο εγωιστής επιθυμεί διαρκώς τον έπαινο και την αποδοχή των άλλων. Θέλει όλοι να μιλούν καλά γι’ αυτόν και να τον αγαπούν. Όμως αυτή η στάση απομακρύνει τον άνθρωπο από τον Θεό. «Οι εγωιστές δεν μπορούν να είναι ποτέ αληθινοί χριστιανοί», έλεγε ο Άγιος. Η κενοδοξία κάνει τον άνθρωπο «κούφιο». Όταν κάποιος ενεργεί μόνο για να εντυπωσιάσει τους άλλους, χάνει την ουσία.
«Ό,τι κάνουμε, να το κάνουμε για να ευχαριστήσουμε τον Θεό».
Νωθρότητα
Η νωθρότητα, σύμφωνα με τον Άγιο, είναι πνευματική αρρώστια. Πολλές φορές οι άνθρωποι συγχέουν τη σιωπή ή την ηρεμία με την αρετή. Ωστόσο, κάποιος μπορεί να φαίνεται ήρεμος και διακριτικός, αλλά στην πραγματικότητα να είναι νωθρός και αδρανής. Ο χριστιανός δεν δικαιολογείται να είναι οκνηρός. Αντίθετα, οφείλει να έχει ζωντάνια, προσοχή και πνευματική εγρήγορση σε κάθε πτυχή της ζωής του.
Στενοχώρια
Η στενοχώρια δείχνει έλλειψη εμπιστοσύνης στον Θεό. Ο Άγιος συνήθιζε να υπενθυμίζει τον λόγο:
«Εν παντί θλιβόμενοι, αλλ’ ου στενοχωρούμενοι»
(Β΄ Κορ. 4,8)
Προέτρεπε τους ανθρώπους να αντιμετωπίζουν τα πάντα με αγάπη, πραότητα, καλοσύνη, ταπείνωση και υπομονή.
«Να είστε βράχοι. Τα κύματα να σπάνε επάνω σας και να επιστρέφουν πίσω».
Τόνιζε ακόμη πως η συνεχής στενοχώρια επηρεάζει βαθιά όχι μόνο την ψυχή αλλά και το σώμα.
Απελπισία
Η απελπισία είναι ένα από τα πιο επικίνδυνα πνευματικά αδιέξοδα. Ο άνθρωπος χάνει την προθυμία του για αγώνα, νιώθει κατωτερότητα και οδηγείται σε έναν άκαρπο αυτοεξευτελισμό. Η απελπισία, η θλίψη, η νωθρότητα και η τεμπελιά θεωρούνταν από τον Άγιο πειρασμοί που απομακρύνουν τον άνθρωπο από την ελπίδα και τη χαρά του Θεού.
Κατάθλιψη
Ο Άγιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης πίστευε πως το μεγάλο μυστικό για να απαλλαγεί κάποιος από την κατάθλιψη είναι να δοθεί στην αγάπη του Χριστού.
Σημαντική βοήθεια μπορεί να προσφέρει:
- η εργασία,
- η επαφή με τη φύση,
- ο κήπος και τα λουλούδια,
- ο περίπατος στην εξοχή,
- η μουσική και η τέχνη.
Όλα αυτά βοηθούν τον άνθρωπο να βγει από την αδράνεια και λειτουργούν θεραπευτικά.
Ακόμη μεγαλύτερη σημασία, όμως, έχει:
- η συμμετοχή στη ζωή της Εκκλησίας,
- η μελέτη της Αγίας Γραφής,
- η παρακολούθηση των Ακολουθιών.
Ο άνθρωπος που μελετά τον λόγο του Θεού, θεραπεύεται πολλές φορές χωρίς καν να το αντιληφθεί.
Βλασφημία και Κατάκριση
Ο Άγιος συμβούλευε:
«Να μην πεις ποτέ: “Να τον τιμωρήσει ο Θεός”».
Ακόμη και ως σκέψη, αυτό αποτελεί – όπως έλεγε – παραβίαση της αγάπης. Αντίθετα, ο άνθρωπος πρέπει να προσεύχεται όπως ο Πρωτομάρτυρας Στέφανος:
«Κύριε, μη στήσεις αυτοίς την αμαρτίαν ταύτην».
Η κατάρα και η επιθυμία τιμωρίας προς τον άλλον μολύνουν την ψυχή και εμποδίζουν τον αγιασμό της.
Μοναξιά και Άγχος
Η απομάκρυνση από τον Θεό γεννά μέσα στον άνθρωπο μοναξιά και άγχος. Ο Άγιος τόνιζε πως η αληθινή χαρά βρίσκεται μόνο στην ένωση με τον Θεό, την «πηγή της ζωής και της χαράς».
«Να δοθείς ολοκληρωτικά στον Θεό».
Η ψυχή βρίσκει ανάπαυση όταν ανοίγεται στον Θεό με εμπιστοσύνη, αγάπη και προσευχή.
