Μάθετε τι είναι η γλουτένη, σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να επηρεάσει την υγεία και κατά πόσο έχει νόημα να ακολουθήσει κανείς μια διατροφή χωρίς γλουτένη. Συμβουλές και επιστημονική προσέγγιση από εξειδικευμένο διατροφολόγο.
Παρότι πολλοί καταναλωτές επιλέγουν προϊόντα με την ένδειξη «χωρίς γλουτένη», θεωρώντας τα πιο υγιεινά, συχνά δεν είναι σαφές τι ακριβώς είναι η γλουτένη και ποιοι πραγματικά χρειάζεται να την αποφεύγουν. Η Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος και Sports Nutritionist Πελαγία Τζέμη απαντά αναλυτικά στα πιο συχνά ερωτήματα, βοηθώντας να ξεκαθαρίσουμε πότε η αποφυγή της γλουτένης είναι απαραίτητη και πότε όχι.
Τι είναι η γλουτένη;
Η γλουτένη είναι μια αποθηκευτική πρωτεΐνη που βρίσκεται στο σιτάρι και σε άλλα δημητριακά, όπως το κριθάρι, η σίκαλη και η βρώμη. Υπάρχει επίσης σε τρόφιμα όπως μπύρα, ψωμί, κέικ, δημητριακά, μπισκότα, ζυμαρικά, αλλαντικά, έτοιμες σάλτσες και σούπες, ζαχαρωτά, ακόμη και σε ρύζι με καρυκεύματα.
Στη ζύμη είναι υπεύθυνη για την ελαστικότητα και το φούσκωμα του ψωμιού. Σε φυσιολογικές συνθήκες διασπάται στο έντερο χωρίς πρόβλημα. Όμως, στην περίπτωση της κοιλιοκάκης (εντεροπάθεια με ευαισθησία στη γλουτένη), εμποδίζει τη σωστή πέψη και την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών.
Τα συνηθισμένα συμπτώματα είναι διάρροια, φούσκωμα, κράμπες, πονοκέφαλοι, αϋπνία και κόπωση. Νεότερες μελέτες δείχνουν ότι η δυσανεξία στη γλουτένη συνδέεται και με ασθένειες όπως ο διαβήτης τύπου 1, ηπατική νόσος και δερματίτιδα.
Ευαισθησία στη γλουτένη
Εκτός από την κοιλιοκάκη, υπάρχουν άτομα με «ευαισθησία στη γλουτένη», που εμφανίζουν πονοκέφαλο, φούσκωμα ή διάρροια. Ωστόσο, η πλήρης αποφυγή δεν συνιστάται πάντα. Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι δεν υπήρξε βελτίωση σε όλα τα περιστατικά.
Μια καλή πρακτική είναι η δοκιμαστική εξάλειψη για 2-3 εβδομάδες και σταδιακή επανεισαγωγή, ώστε να εκτιμηθεί η αντίδραση του οργανισμού, καθώς δεν υπάρχει συγκεκριμένο τεστ διάγνωσης.
Προϊόντα χωρίς γλουτένη
Τα τελευταία χρόνια, τα προϊόντα χωρίς γλουτένη έχουν γνωρίσει μεγάλη ζήτηση και διατίθενται πλέον σε όλα τα καταστήματα τροφίμων. Αρχικά, απευθύνονταν μόνο σε άτομα με κοιλιοκάκη. Σήμερα, τα καταναλώνουν και όσοι πιστεύουν ότι είναι πιο υγιεινά ή βοηθούν στο αδυνάτισμα – κάτι που δεν ισχύει.
Η γλουτένη από μόνη της δεν έχει θρεπτική αξία, όμως τα προϊόντα ολικής άλεσης που την περιέχουν είναι πλούσια σε βιταμίνες, μέταλλα και φυτικές ίνες. Αν αποκλειστεί μια ολόκληρη κατηγορία τροφίμων, υπάρχει κίνδυνος διατροφικών ελλείψεων. Εναλλακτικά, μπορούν να ενταχθούν τροφές όπως φαγόπυρο, κινόα, κεχρί, λιναρόσπορος και άλευρα χωρίς γλουτένη (ρύζι, καλαμπόκι, πατάτα, σόγια).
Γλουτένη και αδυνάτισμα
Πολλοί πιστεύουν ότι κόβοντας τη γλουτένη θα χάσουν βάρος. Ωστόσο, πολλά προϊόντα χωρίς γλουτένη είναι πλούσια σε λιπαρά, ζάχαρη και έχουν υψηλό γλυκαιμικό δείκτη. Σε αρκετές περιπτώσεις, αντί για απώλεια, παρατηρείται αύξηση βάρους.
Αν κάποιος αδυνάτισε αφαιρώντας τη γλουτένη, αυτό μάλλον συνέβη επειδή μείωσε την κατανάλωση θερμιδογόνων τροφών όπως ζυμαρικά, μπύρα, κέικ και μπισκότα.
Τελικά: Με ή χωρίς γλουτένη;
Για όσους δεν πάσχουν από κοιλιοκάκη, δεν υπάρχει επιστημονικός λόγος να αποκλείσουν τη γλουτένη από το διαιτολόγιό τους. Ο αποκλεισμός μπορεί να οδηγήσει σε ελλείψεις και δεν σχετίζεται με βελτίωση της υγείας ή απώλεια βάρους.
Αν παρόλα αυτά κάποιος θέλει να την αποφύγει, καλύτερα να προτιμήσει φυσικά τρόφιμα χωρίς γλουτένη, όπως όσπρια, ξηρούς καρπούς, αυγά, κρέας, ψάρι, πουλερικά, φρούτα, λαχανικά και γαλακτοκομικά.
Συμπερασματικά, η γλουτένη δεν αποτελεί πρόβλημα για τον γενικό πληθυσμό και δεν χρειάζεται να αποκλείεται από τη διατροφή, εκτός αν υπάρχει ιατρική ένδειξη όπως η κοιλιοκάκη ή αποδεδειγμένη ευαισθησία. Μια ισορροπημένη και ποικίλη διατροφή παραμένει το «κλειδί» για καλή υγεία και ευεξία, χωρίς περιττούς αποκλεισμούς τροφίμων.
