Η Κοίμηση της Αγίας Άννας: Η πνευματική πορεία, η λύση της ατεκνίας και η θεϊκή χάρη της Προθεομήτορος, η οποία αξιώθηκε να γίνει η γιαγιά του Χριστού.

Σήμερα, 25 Ιουλίου, η Εκκλησία μας τιμά την Κοίμηση της Αγίας Άννας, της μητέρας της Υπεραγίας Θεοτόκου. Η ημέρα αυτή αποτελεί μια ιδιαίτερη πνευματική ευκαιρία για τους πιστούς να στρέψουν τη σκέψη τους στην ταπεινή και ευλογημένη μορφή της Αγίας, η οποία αξιώθηκε να γίνει η γιαγιά του Χριστού.

Η ζωή της Αγίας Άννας αποτελεί φωτεινό παράδειγμα πίστης, υπομονής και ελπίδας. Μαζί με τον σύζυγό της, τον Ιωακείμ, προσευχήθηκε με θέρμη για να αποκτήσει παιδί, ενώ η προσευχή τους εισακούστηκε με θαυμαστό τρόπο. Η γέννηση της Παναγίας υπήρξε καρπός αυτής της θεϊκής επέμβασης, κι έτσι η Αγία έμεινε στην ιστορία της σωτηρίας ως το απόλυτο πρότυπο μητέρας και γυναίκας.

Η Κοίμησή της δεν συνιστά απλώς ένα γεγονός θανάτου, αλλά μια ευλογημένη μετάβαση προς την αιώνια ζωή, γεμάτη ελπίδα και φως. Ας εμπνευστούμε από την ακλόνητη πίστη και την αφοσίωσή της, και ας επικαλεστούμε τις πρεσβείες της για ειρήνη, υγεία και πνευματική ενίσχυση.

Δεκάδες είναι τα θαύματα που αποδίδονται στην Αγία Άννα, μητέρα της Μαρίας, της μητέρας του Χριστού – Το θαυματουργό προσκύνημά της στο Βόρι και το στέμμα της βασιλοπούλας από την Περσία.

Το να μην έχεις παιδί, σε καιρούς σχετικά πρόσφατους αλλά και αλλοτινούς –όπως το 55 π.Χ., οπότε γεννήθηκε η Αγία Άννα– αποτελούσε λόγο απορριπτικής διάκρισης, χλευασμού και κοινωνικής απομόνωσης από πολλές πτυχές του καθημερινού βίου.

Έτσι και η Αγία Άννα –«Θεοπρομήτωρ», «Προθεομήτωρ» ή «Γιαγιά» των Αγιορειτών Μοναχών, της οποίας την κοίμηση γιορτάζουμε σήμερα– βίωνε μαζί με τον σύζυγό της, τον Ιωακείμ, την πίκρα της ατεκνίας και όσα αυτή συνεπαγόταν για την καθημερινότητά τους.

Οι άτεκνοι θεωρούνταν περιφρονημένοι από τον Θεό και, κατ’ επέκταση, αντιμετώπιζαν την περιφρόνηση και από τους ανθρώπους. Ένιωθαν ντροπιασμένοι, ενώ τα δώρα τους δεν γίνονταν δεκτά από τον Ναό. Κανένας, σύμφωνα με τις καταγραφές, δεν έτρωγε ψωμί μαζί με όσους δεν είχαν αποκτήσει παιδί.

Όταν πήγαιναν στην εκκλησία, κάθονταν στις τελευταίες θέσεις, και αν είχαν να προσφέρουν λειτουργιά, θα ήταν οι τελευταίοι στη σειρά που θα την έδιναν στον ιερέα. Αυτός ο σκληρός κοινωνικός διαχωρισμός βασάνιζε και την Αγία Άννα, η οποία, αν και σε προχωρημένη ηλικία, δεν είχε αποκτήσει παιδί με τον αγαπημένο της Ιωακείμ, ο οποίος προέρχονταν από τη φυλή του Ιούδα.

Ωστόσο, δεν σταμάτησε ποτέ να παρακαλά τον Θεό να της χαρίσει ένα παιδί και τη χαρά της μητρότητας. Μάλιστα, στις προσευχές της έλεγε ότι δεν το ζητούσε για δικό της όφελος, αλλά υποσχόταν να το αφιερώσει στη χάρη του Θεού. Και τελικά, ο Θεός εισάκουσε τις θερμές προσευχές της ίδιας και του Ιωακείμ.

Η Αγία Άννα και το θαύμα της τεκνογονίας

Έτσι, ο Θεός στέλνει τον Αρχάγγελο Γαβριήλ στον Ιωακείμ –τον αρχάγγελο που παρουσιάστηκε και στην Παναγία αρκετά χρόνια αργότερα, προαναγγέλλοντας τη γέννηση του Ιησού– ο οποίος του λέει:

«Χαῖρε, Ἰωακείμ, καί εὐφραίνου· ἐγώ εἰμι Ἀρχάγγελος Κυρίου καί ἦλθα νά σού πῶ ὅτι πρόκειται νά γεννήσεις μία θυγατέρα, πού θά γεννήσει ἀπό τήν παρθενία τῆς τόν Βασιλιά τοῦ κόσμου καί Θεό. Ἄφησε λοιπόν τήν πολλή σου λύπη καί τήν πικρία τῆς ψυχῆς σου καί πήγαινε στό σπίτι σου χαρούμενος. Φτάνουν οἱ τόσο πολλοί κόποι καί ἀναστεναγμοί· ἄκουσε ὁ Θεός τή δέησή σου.Μόνο πήγαινε, πιστεύοντας στους λόγους μου, και δόξαζε τον Θεό».

Ακούγοντας αυτά, ο Ιωακείμ πήγε αμέσως στην Άννα και της είπε: «Ἄννα, ἐπήκουσε Κύριος τῆς δεήσεώς σου καί συλλήψει καί γεννήσεις, καί λαληθήσεται τό σπέρμα σου ἐν ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ».

Και αποκρίθηκε η Άννα: «Ζῇ Κύριος ὁ Θεός μου, ἐάν γεννήσω εἴτε ἄρρεν εἴτε θῆλυ, προσάξω αὐτὸ δῶρον Κυρίῳ τῷ Θεῷ μου, καὶ ἔσται λειτουργῶν αὐτῷ πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ».

Εκείνη λοιπόν τη νύχτα, η Αγία Άννα συνέλαβε τη Δέσποινα Θεοτόκο από τη σπορά του Ιωακείμ, διότι, σύμφωνα με την εκκλησιαστική διδασκαλία και τα κείμενά της, «μόνο ο Χριστός γεννήθηκε χωρίς σπορά ανδρός».

Η έλευση της Μαριάμ

Ακολούθησαν ημέρες μεγάλης χαράς για τους ευσεβείς Ιωακείμ και Άννα. Η Άννα έφερε στον κόσμο τη Μαριάμ. Επί τρία ολόκληρα χρόνια οι γονείς χάρηκαν τη μικρή κόρη τους, υμνολογώντας και ευχαριστώντας τον Θεό.

Μόλις πέρασαν τα τρία χρόνια, την οδήγησαν στον Ναό της Ιερουσαλήμ (στα Εισόδια της Θεοτόκου) για να την αφιερώσουν στον Θεό, όπως ακριβώς είχε υποσχεθεί η Άννα στις παρακλήσεις της για την απόκτηση παιδιού. Η ίδια άλλωστε είχε πει χαρακτηριστικά: «Μόνο να γίνει αυτό που έταξα στον Θεό και ας μείνω χωρίς κληρονόμο, και ας μείνουν τα υπάρχοντά μου σε χέρια άλλων».

Αν και η μορφή της δεν αναφέρεται σε κανένα από τα βιβλία της Καινής Διαθήκης, η Αγία Άννα κατέχει περίοπτη θέση στην ευσέβεια της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Οι όποιες πληροφορίες διαθέτουμε για την Άννα (καθώς και για τον σύζυγό της, τον Ιωακείμ) αντλούνται από τα Απόκρυφα Ευαγγέλια και κυρίως από το Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου και το Περί Νηπιότητας του Σωτήρος. Το όνομά της αποτελεί τον εξελληνισμένο τύπο της εβραϊκής λέξης Hannah, που σημαίνει εύνοια ή χάρη.

Η Άννα και ο Ιωακείμ έφυγαν από τη ζωή λίγα χρόνια αργότερα, ενώ η Μαρία ήταν μόλις 11 ετών. Οι Άγιοι Ιωακείμ και Άννα θεωρούνται δικαίως οι προστάτες και αρωγοί των άτεκνων ζευγαριών.

Το θαυματουργό προσκύνημα στο Βόρι

Δεκάδες είναι τα θαύματα που αποδίδονται στην Αγία Άννα και, συγκεκριμένα, στο προσκύνημά της στο χωριό Βόρι της Προικονήσου, απέναντι από την Κωνσταντινούπολη, αλλά και στη συνέχεια στο Αίγιο, όπου οι κάτοικοί του κατέφυγαν ως πρόσφυγες μετά τον διωγμό των Ελλήνων από τη Μικρά Ασία.

Η εικόνα της και η αγιότητά της ήταν τόσο σημαντικές για τους κατοίκους στο Βόρι, που δεν την τιμούσαν μόνο οι Έλληνες κάτοικοι αλλά και οι λιγοστοί Τούρκοι. Άλλωστε, η Αγία Άννα (Hannah στα αραβικά) τιμάται και από τη μουσουλμανική θρησκεία. Στο Κοράνι, η Άννα αναφέρεται ως σεβάσμια και πνευματική γυναίκα, μητέρα της Παναγίας.

Γύρω από το λιμάνι αλλά και προς τα ενδότερα του χωριού Βόρι ήταν σκορπισμένα τα σπίτια –περίπου 130 χριστιανικά και 15 τουρκικά–. Οι Τούρκοι στο Βόρι, που έβλεπαν τα θαύματα της Αγίας Άννας, της είχαν μεγάλο σεβασμό. Έτσι, όταν έγινε ο πρώτος διωγμός των Ελλήνων το 1912 και, φεύγοντας οι Χριστιανοί από το Βόρι, έμειναν μόνο Τούρκοι, το καντήλι της Αγίας Άννας ποτέ δεν έσβηνε. Το άναβαν οι Τούρκοι.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η προστασία και τα θαύματα της Αγίας Άννας –και ειδικότερα του προσκυνήματος στο Βόρι της Προποντίδας– δεν χάνονται στα βάθη της λαϊκής παράδοσης, αλλά μαρτυρούνται από επώνυμους πρόσφυγες από το Βόρι, οι οποίοι, μετά τον διωγμό, ξαναέστησαν το χωριό τους και τα σπιτικά τους στην Αχαΐα. Τις μαρτυρίες αυτές συνέλεξε και κατέγραψε σε έκδοση του 1986 και σε επανέκδοση του 1996 ο ιερέας Κωνσταντίνος Παλαιολογόπουλος.

Ο πατέρας Κωνσταντίνος καταγράφει 22 θαύματα στο Βόρι και 16 θαύματα στο Αίγιο. Πιστοί διηγούνται πώς έλαβαν τη χάρη και τη βοήθεια του θαυματουργού προσκυνήματος σε σημαντικές δυσκολίες που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν στην πορεία της ζωής τους.

Η εύρεση της θαυματουργής εικόνας και το στέμμα

Σύμφωνα με την παράδοση, μια βασιλοπούλα από την Περσία, νεαρή κόρη, είχε τυφλωθεί τελείως καθώς έπασχε από λέπρα. Είδε λοιπόν στον ύπνο της μια γυναίκα σεμνή και επιβλητική, η οποία της είπε:

«Να πᾶς στὸ Βόρι καὶ νὰ ψάξεις στὰ βάτα. Θὰ βρεις ἐκεῖ τὴν εἰκόνα μου καὶ θὰ γίνεις καλά. Ἐγὼ εἶμαι ἡ Ἁγία Ἄννα».

Στη συνέχεια, ονειρεύτηκε ένα συγκεκριμένο τοπίο: μία πυκνή βατιά σε μία παραλία. Διηγήθηκε το όνειρο στους δικούς της και, χωρίς να διστάσει, απελπισμένη όπως ήταν από τους γιατρούς, πήρε την απόφαση να ξεκινήσει για το Βόρι, παρά το γεγονός ότι δεν ήξερε πού βρισκόταν.

Με πολλούς κόπους και ταλαιπωρίες, η άρρωστη κόρη έφθασε στην Κωνσταντινούπολη με την ελπίδα να βρει το χωριό που της υπέδειξε η άγνωστη σε αυτήν Αγία Άννα στον ύπνο της. Οι ελπίδες της ζωντάνεψαν όταν, στην Πόλη, την πληροφόρησαν πως το χωριό Βόρι βρίσκεται σ᾿ ένα κοντινό νησί.

Μετά από θαλασσινό ταξίδι πέντε ωρών, η βασιλοπούλα πάτησε στην παραλία στο Βόρι και τότε έγινε το θαύμα: ξαναβρήκε το φως της και μπροστά της αντίκρυσε το τοπίο με τη βατιά που είχε δει στον ύπνο της. Εκεί λοιπόν, στα πυκνά βάτα, έψαξε και βρήκε, κρυμμένη στο κοίλωμα μιας πέτρας, την εικόνα, το ιερό και θαυματουργό προσκύνημα της Αγίας Άννας.

Βαθιά συγκίνηση την πλημμύρισε όταν πήρε στην αγκαλιά της την εικόνα της Αγίας Άννας, ενώ την ίδια ώρα ένιωσε τη λέπρα να φεύγει από πάνω της και να γίνεται τελείως καλά. Μετά από τα γεγονότα αυτά, γύρισε στην πατρίδα της υγιής και χριστιανή, γεμάτη ευγνωμοσύνη.

Εκεί που βρήκε τη θαυματουργή εικόνα, ανεγέρθηκε στη συνέχεια η εκκλησία –το προσκύνημα της Αγίας Άννας– πιθανότατα με έξοδα της βασιλοπούλας εκ Περσίας. Μάλιστα, ανάμεσα στα πολλά αφιερώματα της εικόνας, ξεχωριστή θέση είχε το στέμμα της νεαρής βασιλοπούλας, για το οποίο μιλούν όλοι οι παλιοί κάτοικοι από το Βόρι.

Γιατί η Αγία Άννα γιορτάζεται τρεις φορές τον χρόνο

Η Άννα ήταν θυγατέρα του Ματθάν από τη φυλή Λευί και της Μαρίας. Είχε δύο αδελφές, τη Μαρία και τη Σοβή –μητέρα της Ελισάβετ, η οποία γέννησε τον Ιωάννη τον Πρόδρομο–.

Στον εορταστικό κύκλο της Ορθόδοξης Εκκλησίας, όπως μας πληροφορεί ο πατέρας Κωνσταντίνος Παλαιολογόπουλος, η Αγία Άννα κατέχει μια ιδιαίτερα τιμητική θέση. Η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη της τρεις φορές κατά τη διάρκεια του εκκλησιαστικού έτους:

• Στις 9 Δεκεμβρίου: Τη Σύλληψή της.

• Στις 25 Ιουλίου: Την Κοίμησή της.

• Στις 9 Σεπτεμβρίου: Μαζί με τον σύζυγό της, τον Ιωακείμ.

(Σημείωση: Η Καθολική Εκκλησία τιμά την Αγία Άννα στις 26 Ιουλίου).

Η «γιαγιά» των Αγιορειτών, Αγία Άννα

Στο Άγιον Όρος, στο γνωστό ως «Περιβόλι της Παναγίας», η Αγία Άννα έχει μια ξεχωριστή θέση τιμής. Στο όνομά της τιμάται η μεγαλύτερη και αρχαιότερη σκήτη, η οποία περιλαμβάνει 50 ασκητικές καλύβες.

Το δε Κυριακό, που υπάγεται στη Μονή Μεγίστης Λαύρας, είναι ένας μεγαλοπρεπέστατος ναός, πυκνά αγιογραφημένος και αφιερωμένος στη «Γιαγιά», όπως αποκαλούν με αγάπη οι Αγιορείτες μοναχοί την Προθεομήτορα Αγία Άννα. Στο Κυριακό της Σκήτης φυλάσσεται το αριστερό πόδι της θεοπρομήτορος, ενώ στην Ιερά Μονή Κουτλουμουσίου φυλάσσεται ολόκληρη η κνήμη του δεξιού ποδιού της.

Οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου προς τιμήν της

Κατά τον 5ο αιώνα, η αυτοκράτειρα του Βυζαντίου Ευδοξία ανήγειρε ναό προς τιμήν της Αγίας Άννας στα Ιεροσόλυμα, όπου, σύμφωνα με την παράδοση, γεννήθηκε. Αργότερα, το 550, ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός ίδρυσε ναό στην Κωνσταντινούπολη προς τιμήν της.

Σύμφωνα με το εορτολόγιο, σήμερα γιορτάζουν οι: Άννα, Αννίτα, Ανίτα, Ανέτα, Αννέτα, Ανναμπέλλα, Ανναμαρία, Αννούλα, Ανέζα, Ανεζούλα, Άννη.

Απολυτίκιο (Ἦχος πλ. α’ – Τὸ συνάναρχον Λόγον)

Ἡ Δυὰς ἡ ἁγία καὶ Θεοτίμητος, Ἰωακεὶμ καὶ ἡ Ἄννα, ὡς τοῦ Θεοῦ ἀγχιστεῖς, ἀνυμνείσθωσαν φαιδρῶς ᾀσμάτων κάλλεσιν· οὗτοι γὰρ ἔτεκον ἡμῖν, τὴν τεκοῦσαν ὑπὲρ νοῦν, τὸν ἄσαρκον βροτωθέντα εἰς σωτηρίαν τοῦ κόσμου· μεθ᾿ ἧς πρεσβεύουσι σωθῆναι ἡμᾶς.

Κοντάκιο (Ἦχος β’ – Τὰ ἄνω ζητῶν)

Εὐφραίνεται νῦν ἡ Ἄννα τῆς στειρώσεως λυθεῖσα δεσμῶν, καὶ τρέφει τὴν πανάχραντον, συγκαλοῦσα ἅπαντας ἀνυμνῆσαι τὸν δωρησάμενον ἐκ νηδύος αὐτῆς τοῖς βροτοῖς, τὴν μόνην Μητέρα καὶ ἀπείρανδρον.

Κάθισμα (Ἦχος α’ – Τοῦ λίθου σφραγισθέντος)

Τεχθεῖσα παραδόξως στειρωτικῶν ἐξ ὠδίνων, παρθενικῶν ἐκ λαγόνων ἐκύησας ὑπὲρ φύσιν· ὡραῖος φανεῖσα γὰρ βλαστός, ἐξήνθησας τῷ κόσμῳ τὴν ζωήν· διὰ τοῦτο αἱ Δυνάμεις τῶν οὐρανῶν βοῶσί σοι, Θεοτόκε· Δόξα τῇ νῦν προόδῳ σου, σεμνή· δόξα τῇ παρθενίᾳ σου· δόξα τῇ κυοφορίᾳ σου, μόνη πανάχραντε.

Ὁ Οἶκος

Ἡ τῶν δεσμῶν τῆς πρὶν ἀτεκνίας δι᾿ εὐχῆς λυθεῖσα, προσκαλεῖται ἡμᾶς συνεορτάσαι τῷ θαύματι, καὶ δῶρα προσάξαι τῇ γεννηθείσῃ, λιτανεύοντας ἔμπροσθεν μετὰ πόθου, ἧς περ ποτὲ αἱ παρθένοι ἐν τάχει προέτρεχον, χορεύουσαι καὶ βοῶσαι· Ἰδοὺ ἦλθεν ἡ πάντων ἀνάκλησις, ἰδοὺ Ἀδὰμ ἠλευθέρωται, ὅτι Ἄννα καρπὸν ἀνεβλάστησε, τὴν μόνην Μητέρα καὶ ἀπείρανδρον.