Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος: Ήθη Έθιμα, Παραδόσεις και Τραγούδια σε όλη την Ελλάδα
Του Σωτήρος: Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος, ως σπουδαία δεσποτική εορτή, αποτελεί εξαίρεση μέσα στη σύντομη, αλλά αυστηρή, νηστεία του Δεκαπενταύγουστου. Εθιμικά, λοιπόν έχει καθιερωθεί η ιχθυοφαγία.
Του Σωτήρος: Έθιμα, Παραδόσεις και Τραγούδια της Μεταμορφώσεως του Κυρίου
Την ευλογημένη ημέρα της παραμονή της Μεταμορφώσεως, του Κυρίου λένε οι παλιοί πως κάποια ώρα της νύχτας, εκεί που η σιγή σκεπάζει τον κόσμο, ανοίγουν οι ουρανοί. Και τότε, σε όσους έχουν καρτερέσει με πίστη και αγρυπνία, φανερώνεται το «Άγιο Φως» — σημάδι θεϊκής παρουσίας και ευλογίας.
Στην Κρήτη, πιστεύεται πως εκείνη την ώρα «ο ουρανός στέκεται ανοιχτός» και όποιος προλάβει να κάνει ευχή, θα του τη χαρίσει ο Θεός.Την ημέρα της εορτής, οι πιστοί φέρνουν στον ναό τα πρώτα σταφύλια του χρόνου. Τα προσφέρουν με ευλάβεια, για να ευλογηθούν από τον ιερέα μετά τη θεία λειτουργία και να μοιραστούν ως ευλογία στους παρευρισκόμενους.
Στην Πάρο, τα σταφύλια τοποθετούνται σε δίσκους μπροστά στην εικόνα του Χριστού και ευλογούνται με ειδική ευχή.
Στη Νάξο, τα παιδιά τα μοιράζουν στους πιστούς με χαρά και τραγούδια.
Στην Καλαμάτα, οι ελαιοπαραγωγοί προσφέρουν το πρώτο λάδι της χρονιάς σε μικρά φιαλίδια, τα οποία φυλάσσονται στο εικονοστάσι του σπιτιού για προστασία και ευλογία.
Στην Ήπειρο, οι γυναίκες φτιάχνουν γλυκό σταφύλι και το προσφέρουν στους επισκέπτες μετά τη λειτουργία, ως ένδειξη φιλοξενίας και χαράς.
Στην Κάρπαθο, η γιορτή συνοδεύεται από πανηγύρι με παραδοσιακή μουσική και χορούς, ενώ οι κάτοικοι φέρνουν και ψάρια — καθώς η ημέρα αυτή αποτελεί εξαίρεση στην αυστηρή νηστεία του Δεκαπενταύγουστου και επιτρέπεται η ιχθυοφαγία.
Στην Αμοργό, οι ψαράδες προσφέρουν το πρώτο ψάρι της ημέρας στον ναό, για να ευλογηθεί και να φέρει καλή ψαριά όλο τον χρόνο.
Στη Λέσβο, τα ευλογημένα σταφύλια μοιράζονται και τρώγονται μαζί με το αντίδωρο.
Ενώ στον Μοσχοπόταμο της Πιερίας, το πρώτο τσαμπί του τρύγου το αφήνουν μπροστά σε εικόνισμα του ναού, για να πάει καλά η χρονιά.
Στην Κόνιτσα, μετά τη λειτουργία, οι νέοι τραγουδούν τοπικά τραγούδια όπως:
«Σώτηρα μου, φώτισε μας, και τη σοδειά ευλόγησε μας, να ’χουμε ψωμί και λάδι, και του χρόνου πάλι χάδι.»
Στην Τήνο, οι γυναίκες ψάλλουν το απολυτίκιο της ημέρας με συγκίνηση:
«Μετεμορφώθης ἐν τῷ ὄρει Χριστὲ ὁ Θεός, δείξας τοῖς Μαθηταῖς σου τὴν δόξαν σου, καθὼς ἠδυναντο. Λάμψον καὶ ἡμῖν τοῖς ἁμαρτωλοῖς, τὸ φῶς σου τὸ ἀΐδιον…»
Στην Κεφαλονιά, μετά την ευλογία των καρπών, οι κάτοικοι συγκεντρώνονται στην πλατεία και τραγουδούν:
«Του Σωτήρος το φως, να μας δείχνει το δρόμο, και στ’ αμπέλι και στο μόχθο, να ’χουμε καρπό και νόμο.»
Ας μην ξεχνούμε πως ναοί αφιερωμένοι στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος στέκουν στα πιο μεγάλα και επιβλητικά φρούρια της πατρίδας μας — σημάδι της βαθιάς θρησκευτικής και εθνικής σημασίας που ο λαός μας αποδίδει στη μεγάλη αυτή εορτή.
Στη Μονεμβασιά, ο ναός της Μεταμορφώσεως δεσπόζει στο κάστρο, ενώ στην Καστοριά, η εορτή συνοδεύεται από λιτανεία και παραδοσιακά δρώμενα.
Και βέβαια, ως σπουδαία γιορτή, είναι καθιερωμένη και ως αργία. Η παραβίασή της, λένε οι παραδόσεις, από ασεβείς και φιλάργυρους, έφερνε άμεση θεϊκή τιμωρία — για να παραδειγματιστούν οι υπόλοιποι και να μην ξεχνούν πως η μέρα αυτή είναι αφιερωμένη στον Θεό και όχι στον πλούτο.
Καλό Δεκαπενταύγουστο και καλή παναγία σε όλο το κόσμο – GREEKAFFAIR (G.A.)
