Λαγοκέφαλος: Μύθοι και πραγματικότητα για την παρουσία τους στις θάλασσές μας. Καθηγητής του ΑΠΘ καταρρίπτει τα σενάρια επιθέσεων και εξηγεί τον πραγματικό κίνδυνο.
Τις τελευταίες περιόδους, οι συζητήσεις γύρω από την εξάπλωση του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες έχουν φουντώσει, συνοδευόμενες συχνά από ανησυχητικά σενάρια για επιθέσεις σε λουόμενους.
Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα έρχεται να βάλει τα πράγματα στη θέση τους, διαχωρίζοντας την πραγματική απειλή για το οικοσύστημα από τους αβάσιμους «αστικούς μύθους».
Σε πρόσφατη ανάλυσή του στο ethnos.gr, ο ομότιμος καθηγητής Βιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Χαρίτων Σαρλ Χιντίρογλου, ξεκαθάρισε ότι οι φόβοι περί επιθέσεων λαγοκέφαλων σε ανθρώπους στερούνται επιστημονικής βάσης, χαρακτηρίζοντάς τους ως υπερβολές που θυμίζουν σενάρια ταινιών δράσης.
Τι ισχύει τελικά για την επικινδυνότητα;
-
Ο κίνδυνος του δαγκώματος (Μηχανικός): Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι ο λαγοκέφαλος δεν διαθέτει δηλητηριώδη αδένα που να εγχέει τοξίνες κατά το δάγκωμα (όπως συμβαίνει σε ορισμένα είδη φιδιών). Το όποιο δάγκωμα –αν και σπάνιο– προκαλεί αποκλειστικά μηχανικό τραυματισμό λόγω των ισχυρών δοντιών του. Σε μια τέτοια περίπτωση, η ενδεδειγμένη κίνηση είναι η άμεση επίσκεψη σε ιατρείο, όχι για αντιμετώπιση δηλητηρίασης, αλλά για την κατάλληλη φροντίδα του τραύματος, όπως θα συνέβαινε με οποιοδήποτε τσίμπημα ή δάγκωμα θαλάσσιου οργανισμού.
-
Ο πραγματικός κίνδυνος: Η κατανάλωση (Τοξικός): Ο κίνδυνος για τον άνθρωπο έγκειται αποκλειστικά στην κατανάλωση της σάρκας του. Ο λαγοκέφαλος περιέχει τετροδοτοξίνη, μια από τις πιο ισχυρές νευροτοξίνες στη φύση. Είναι κρίσιμο να γνωρίζουμε ότι η συγκεκριμένη τοξίνη είναι θερμοανθεκτική. Αυτό σημαίνει ότι το ψάρι παραμένει θανατηφόρα τοξικό ακόμη και μετά από μαγείρεμα, τηγάνισμα, βράσιμο ή κατάψυξη.
Συμβουλή ασφαλείας: Για την προστασία της δημόσιας υγείας, οι αρχές και οι ειδικοί είναι απόλυτοι: Ο λαγοκέφαλος δεν πρέπει να καταναλώνεται σε καμία περίπτωση. Ακόμη και για έμπειρους αλιείς, ο καθαρισμός του ψαριού είναι εξαιρετικά επικίνδυνος, καθώς η τοξίνη βρίσκεται συγκεντρωμένη στα εντόσθια, το συκώτι και το δέρμα, και μπορεί να επιμολύνει το φιλέτο κατά τη διάρκεια του τεμαχισμού.
Οι αιτίες της εξάπλωσης
Η εγκατάσταση και η ραγδαία εξάπλωση του λαγοκέφαλου (Lagocephalus sceleratus) στη Μεσόγειο δεν αποτελεί τυχαίο γεγονός, αλλά το αποτέλεσμα μιας αλληλουχίας παραγόντων που μετέτρεψαν το θαλάσσιο περιβάλλον σε έναν ιδανικό ξενώνα για το συγκεκριμένο είδος:
-
Η Κλιματική Κρίση και η «Τροπικοποίηση» της Μεσογείου: Η συνεχής άνοδος της μέσης θερμοκρασίας των υδάτων στη Μεσόγειο ευνοεί τα λεσεψιανά είδη (όπως ο λαγοκέφαλος), τα οποία προέρχονται από θερμότερα κλίματα (Ερυθρά Θάλασσα/Ινδικός Ωκεανός). Τα ελληνικά νερά, που παλαιότερα θεωρούνταν «ψυχρά» για την επιβίωση και την αναπαραγωγή τους, έχουν γίνει πλέον φιλόξενα, επιτρέποντας στο είδος να επεκτείνεται συνεχώς προς τον Βορρά.
-
Η Ανθρωπογενής Αλλοίωση των Ροών (Φράγμα Ασουάν): Πριν από την κατασκευή του φράγματος του Ασουάν (1964), οι τεράστιες ποσότητες γλυκού νερού που διοχέτευε ο Νείλος στη Μεσόγειο δημιουργούσαν ένα φυσικό «φραγμό» χαμηλής αλατότητας. Αυτό το γλυκό νερό λειτουργούσε ως προστατευτική ασπίδα, εμποδίζοντας τη διέλευση θαλάσσιων ειδών από την Ερυθρά Θάλασσα. Με τον περιορισμό αυτής της ροής, η αλατότητα της Ανατολικής Μεσογείου αυξήθηκε, εξαλείφοντας το φυσικό εμπόδιο και διευκολύνοντας τη συνεχή είσοδο και εγκατάσταση ξενικών ειδών.
-
Ναυτιλία και «Διανυκτέρευση» στα Ύφαλα: Τα εμπορικά πλοία λειτουργούν άθελά τους ως «μεταφορείς». Τα ψάρια ή τα αυγά τους προσκολλώνται στα ύφαλα (το εξωτερικό μέρος του κύτους) των πλοίων ή εισέρχονται στις δεξαμενές έρματος (ballast water). Έτσι, διανύουν τεράστιες αποστάσεις μέσα σε λίγες ημέρες, «πηδώντας» από λιμάνι σε λιμάνι, γεγονός που εξηγεί γιατί ο πληθυσμός τους εμφανίζεται ταυτόχρονα σε απομακρυσμένες μεταξύ τους περιοχές.
Η πρόκληση για το οικοσύστημα και η λύση της επικήρυξης
Η παρουσία του λαγοκέφαλου προκαλεί σημαντική πίεση στη βιοποικιλότητα, καθώς ανταγωνίζεται τα γηγενή είδη για τροφή. Για τον περιορισμό του πληθυσμού τους, ο κ. Χιντίρογλου προτείνει το μοντέλο της επικήρυξης, το οποίο έχει ήδη αποδώσει καρπούς στην Κύπρο. Παράλληλα, υπογραμμίζει την ανάγκη αξιοποίησης της βιομάζας των ψαριών που αλιεύονται —μετά από κατάλληλη επεξεργασία για την απομάκρυνση των τοξινών— για την παραγωγή ιχθυάλευρων.
Ο ρόλος της φύσης: Η χελώνα Caretta caretta ως σύμμαχος
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η οικολογική ισορροπία που μπορεί να προσφέρει η φύση. Είναι γνωστό ότι η θαλάσσια χελώνα Caretta caretta αποτελεί έναν από τους λίγους φυσικούς εχθρούς του λαγοκέφαλου. Οι χελώνες, όντας σε θέση να καταναλώνουν το συγκεκριμένο ψάρι, λειτουργούν ως ένας φυσικός μηχανισμός ελέγχου του πληθυσμού του, συμβάλλοντας έτσι στην προσπάθεια μείωσης της παρουσίας του στις ελληνικές θάλασσες.
Με πληροφορίες από το ethnos.gr
