Όταν ο Κύριος εμφανίσθηκε στην Αγία Φωτεινή την Σαμαρείτιδα στο μαρτύριο της και της είπε, Εγώ είμαι με εσάς πάντοτε, μη φοβείσθε…
Όταν η Αγία Φωτεινή, μαζί με τον νεότερο υιό της, τον Ιωσή, βρισκόταν στην Καρχηδόνα της Αφρικής, όπου κήρυττε με παρρησία το άγιο Ευαγγέλιο του Χριστού και δρόσιζε με το «ὕδωρ τὸ ζῶν» του Ιησού τις διψασμένες ψυχές, ο πρωτότοκος υιός της, ο Βίκτωρ, ανυψώθηκε στο αξίωμα του στρατηλάτη, δηλαδή του αρχιστρατήγου, από τον αυτοκράτορα, επειδή επέδειξε εξαιρετική ανδρεία στον πόλεμο που διεξαγόταν τότε εναντίον των Αβάρων. Γι’ αυτό και απεστάλη στην Ιταλία με ρητή εντολή να εξοντώσει τους εκεί χριστιανούς.
Ο δούκας της Ιταλίας, ο Σεβαστιανός, τον προέτρεψε να υπακούσει πιστά στη διαταγή του βασιλέως, ώστε να μη θέσει σε κίνδυνο τη ζωή του. Ο Βίκτωρ όμως διεκήρυξε με σταθερότητα ότι επιθυμεί να πράττει μόνον το θέλημα του Χριστού και ότι περιφρονεί το πρόσταγμα του επίγειου βασιλέως. Αμέσως τότε ο δούκας επλήγη από αιφνίδια τύφλωση και, πέφτοντας στη γη από τους σφοδρούς πόνους των οφθαλμών του, παρέμεινε άλαλος επί τρεις ολόκληρες ημέρες. Βλέποντας δε τον ίδιο τον Χριστό να τον καλεί, κατηχήθηκε από τον Βίκτωρα στη χριστιανική πίστη και, μόλις εβαπτίσθη, ανέκτησε πλήρως το φως των οφθαλμών του.
Δεν άργησε να πληροφορηθεί ο Νέρων ότι ο στρατηλάτης Βίκτωρ, ο δούκας Σεβαστιανός και η μητέρα του Βίκτωρος, η Αγία Φωτεινή, κήρυτταν με ζήλο τον Χριστό και οδηγούσαν τους ειδωλολάτρες στην αληθινή πίστη. Τόσο πολύ εξαγριώθηκε, ώστε απέστειλε αμέσως στρατιώτες με διαταγή να οδηγήσουν στη Ρώμη όλους τους χριστιανούς.
Ο Κύριος όμως εφανερώθη στους πιστούς και τους ενίσχυσε, λέγοντας· «Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Μὴ φοβεῖσθε· ἐγώ μεθ’ ὑμῶν εἰμι, καὶ ὁ Νέρων θέλει νικηθῆ μετά τῶν συντρόφων αὐτοῦ». Κατ’ ιδίαν δε ενεφανίσθη και στον Βίκτωρα και του είπε· «Από τώρα και στο εξής, το όνομά σου θα είναι Φωτεινός, διότι πολλοί εφωτίσθησαν διά μέσου σου και προσήλθαν σε εμένα διά της πίστεως. Τον δε Σεβαστιανό ενίσχυσέ τον με τους λόγους σου στο μαρτύριο· διότι μακάριος είναι εκείνος που θα αγωνισθεί έως τέλους».
Στο μεταξύ, απεκαλύφθησαν και στην Αγία Φωτεινή όλα όσα επρόκειτο να υποστεί. Αναχώρησε λοιπόν από την Καρχηδόνα και έφθασε στη Ρώμη, συνοδευόμενη από πλήθος πιστών χριστιανών. Παρουσιάσθηκε ενώπιον του βασιλέως μαζί με τις πέντε αδελφές της —την Ανατολή, τη Φωτώ, τη Φωτίδα, την Παρασκευή και την Κυριακή— καθώς και με τον υιό της, τον Ιωσή, και άλλους χριστιανούς, δηλώνοντας ότι ήλθε για να του ομιλήσει περί του Χριστού και να τον καλέσει να πιστεύσει σε Αυτόν.
Την ίδια εκείνη στιγμή ανηγγέλθη στον βασιλέα ότι είχαν καταφθάσει και ο δούκας Σεβαστιανός μαζί με τον στρατηλάτη Βίκτωρα. Όλοι μαζί ομολόγησαν με θάρρος και παρρησία την πίστη και την αγάπη τους προς τον Χριστό.
Κατά τη διάρκεια των φοβερών βασανιστηρίων που υπέστησαν, πλήθος θαυμάτων ετελέσθη. Μετά από κάθε δοκιμασία, οι άγιοι μάρτυρες παρέμεναν σώοι και αβλαβείς. Κατ’ αρχάς, ο μαινόμενος βασιλεύς διέταξε να συντριβούν οι αρθρώσεις των χειρών τους με σιδηρές σφαίρες. Στη συνέχεια πρόσταξε να αποκοπούν τα χέρια τους· πλην όμως ουδέν κατόρθωσαν, διότι, αντιθέτως, οι δήμιοι παρέλυσαν και κατέπεσαν στη γη ως νεκροί. Η Αγία, διαφυλαχθείσα ακέραιη διά της θείας χάριτος, έλεγε με χαρά τα λόγια του Δαβίδ· «Κύριος ἐμοί βοηθός, καὶ οὐ φοβηθήσομαι· τί ποιήσει μοι ἄνθρωπος;».
Ο βασιλεύς, απελπισμένος και συγχρόνως οργισμένος, έκλεισε τους άνδρες σε σκοτεινή και υγρή φυλακή, ενώ την Αγία Φωτεινή και τις αδελφές της τις οδήγησε σε έναν χρυσό θάλαμο, γεμάτο από πολύτιμα στολίδια, λαμπρά ενδύματα και χρυσές ζώνες. Εκεί απέστειλε και τη θυγατέρα του, τη Δομνίνα, μαζί με όλες τις θεραπαινίδες της, προκειμένου να δελεάσουν την Αγία και τις αδελφές της να αρνηθούν τη χριστιανική πίστη.
Η Αγία, μόλις αντίκρισε τη Δομνίνα, της είπε· «Χαίρε, η νύμφη του Κυρίου μου». Εκείνη δε απήντησε με σεβασμό· «Χαίροις και συ, κυρία μου Φωτεινή, η λαμπάδα του Χριστού».
Στο άκουσμα του ονόματος του Χριστού, η Αγία εχάρη υπερβολικά· αφού ευχαρίστησε τον Κύριο, την αγκάλιασε, την κατήχησε μαζί με τις θεραπαινίδες της και, κατόπιν, τις εβάπτισε όλες. Τη μεν Δομνίνα την ωνόμασε Ανθούσα, τη δε πρώτη από τις θεραπαινίδες την ωνόμασε Στεφανίδα. Αμέσως μετά διένειμαν στους πτωχούς όλα τα χρυσά κοσμήματα και τα χρήματα που υπήρχαν μέσα στον θάλαμο.
Οργισμένος εκ νέου ο βασιλεύς διέταξε να τους ρίψουν σε πυρακτωμένο καμίνι, το οποίο έκαιε επί επτά ημέρες· αλλ’ ω του θαύματος! Μετά από τρεις ημέρες ευρέθησαν όλοι σώοι και εντελώς αβλαβείς. Κατόπιν εκάλεσε τον μάγο Λαμπάδιο και τους έδωσε θανατηφόρο δηλητήριο· αφού το ήπιαν και παρέμειναν αβλαβείς, ο μάγος συντετριμμένος έκαψε τα βιβλία της μαγείας του και εβαπτίσθη, λαμβάνοντας το όνομα Θεόκλητος. Στη συνέχεια οδηγήθηκε έξω από τα τείχη της πόλεως και αποκεφαλίσθηκε δια ξίφους.
Στους λοιπούς αγίους μάρτυρες διέταξε να αποκόψουν τα νεύρα τους, να ποτίσουν την Αγία Φωτεινή με λιωμένο μολύβι και θείο και να τα χύσουν στα ώτα των υπολοίπων. Έπειτα τους εκρέμασαν και, αφού κατέξεσαν όλο τους το σώμα, τους έκαιγαν με αναμμένες λαμπάδες, ενώ στα ρουθούνια τους έχυναν όξος αναμεμειγμένο με στάχτη. Στη συνέχεια διέταξε να τους τυφλώσουν και να τους ρίψουν σε σκοτεινή και ρυπαρή φυλακή, γεμάτη από δηλητηριώδη φίδια. Και ω του θαύματος! Τα φίδια ενεκρώθησαν, η δυσωδία μετεβλήθη σε ευωδία και στο πυκνό σκοτάδι έλαμψε φως υπέρλαμπρο. Τότε ο Κύριος εφανερώθη στο μέσο των αγίων και τους είπε· «Εἰρήνη ὑμῖν». Πιάνοντας δε την Αγία από το χέρι, τη σήκωσε και της είπε· «Ἐγώ μεθ’ ὑμῶν εἰμι πάντοτε· μὴ φοβεῖσθε, ἀλλὰ πάντοτε χαίρετε». Αμέσως, με τον λόγο αυτό του Κυρίου, ανέβλεψαν οι οφθαλμοί των αγίων και, μόλις Τον είδαν, Τον προσκύνησαν. Έπειτα ο Κύριος τους ευλόγησε, λέγοντάς τους· «Ἀνδρίζεσθε καὶ ἐνδυναμοῦσθε», και ανελήφθη στους ουρανούς.
Έτσι η φυλακή, πλημμυρισμένη από φως και ευωδιάζουσα μύρα, μετεβλήθη σε αληθινό οίκο του Θεού, όπου πολλοί από τους Έλληνες προσέτρεχαν, εβαπτίζοντο από τους αγίους και επίστευαν στον κηρυσσόμενο από αυτούς Χριστό.
Όταν ο βασιλεύς έμαθε όλα αυτά, εξοργίσθηκε ακόμη περισσότερο και διέταξε να σταυρώσουν τους αγίους ανάποδα και να καταξέσουν τις σάρκες τους επί τρεις ημέρες, έως ότου διαλυθούν. Άγγελος Κυρίου κατήλθε από τους ουρανούς, έλυσε τους μάρτυρες και εθεράπευσε όλες τις πληγές τους. Οι δήμιοι ετυφλώθησαν, αλλά η Αγία Φωτεινή προσευχήθηκε στον Θεό και εκείνοι ανέκτησαν το φως τους· κατόπιν πίστευσαν στον Χριστό και εβαπτίσθησαν.
Τελικώς, ο Νέρων διέταξε να εκδαρούν την Αγία Φωτεινή, ενώ εκείνη έψαλλε· «Κύριε, ἐδοκίμασάς με καὶ ἔγνως με». Το δέρμα της ερρίφθη στον ποταμό και η ίδια ερρίφθη σε ένα ξηρό φρέαρ. Ομοίως ο Σεβαστιανός, ο Φωτεινός και ο Ιωσής εγδάρησαν, αποκόπηκαν τα απόκρυφα μέλη τους και ερρίφθησαν στα σκυλιά. Στις πέντε αδελφές της Αγίας απέκοψαν πρώτα τους μαστούς τους και κατόπιν τις έγδαραν. Η δε Φωτίδα, με γενναίο και ατρόμητο φρόνημα, υπέμεινε μόνη της το μαρτύριό της· ο δε Νέρων διέταξε να τη δέσουν στις λυγισμένες κορυφές δύο δένδρων, τις οποίες είχαν ενώσει με τη βία, και κατόπιν να τις αφήσουν να επανέλθουν στη φυσική τους θέση. Έτσι η Αγία διεσχίσθη στα δύο και παρέδωσε την αγία ψυχή της στα χέρια του Θεού.
Κατόπιν απεκεφαλίσθησαν όλοι οι μάρτυρες, εκτός από την Αγία Φωτεινή, την οποία έβγαλαν από το φρέαρ και την έκλεισαν εκ νέου στη φυλακή. Εκείνη όμως ελυπείτο διότι έμεινε μόνη και δεν εστεφανώθη μαζί με τις αδελφές της. Προσευχόταν λοιπόν αδιαλείπτως στον Θεό, ο Οποίος της ενεφανίσθη και, αφού τη σφράγισε τρεις φορές με το σημείο του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, την επλήρωσε με ουράνια χαρά και την εθεράπευσε πλήρως. Μετά από πολλές ακόμη ημέρες, αφού εδόξασε το άγιο όνομα του Θεού, παρέδωσε ειρηνικά την αγία και μακαρία ψυχή της στα πανάγια χέρια Του.
