Το Σάββατο του Λαζάρου αποτελεί μια από τις πιο ζωντανές εκφράσεις της ελληνικής λαϊκής παράδοσης.

Την ημέρα αυτή, τα κορίτσια – οι λεγόμενες «Λαζαρίνες» – στολίζουν τα καλαθάκια τους με λουλούδια και τραγουδούν τα παραδοσιακά κάλαντα, γυρίζοντας από σπίτι σε σπίτι. Μέσα από τα έθιμα αυτά, συνδέεται η θρησκευτική πίστη με κοινωνικές πρακτικές, όπως οι αλληλογνωριμίες και οι προξενιές, ενώ η ανάσταση του Λαζάρου γίνεται αφορμή για γιορτή, τραγούδι και κοινή συμμετοχή σε όλη την κοινότητα.

Στο άρθρο που ακολουθεί, θα δούμε τα παραδοσιακά έθιμα ανά περιοχή, την προετοιμασία των Λαζαρινών, τα κάλαντα και τις Λαζαροκουλούρες, διατηρώντας το αυθεντικό ύφος και την πλούσια λαογραφική παράδοση.

Το Σάββατο του Λαζάρου και οι Λαζαρίνες

Το Σάββατο του Λαζάρου έχει περιβληθεί από τον λαό μας με όμορφα έθιμα. Τα κάλαντα τα τραγουδούν μόνο κορίτσια, οι λεγόμενες «Λαζαρίνες». Από την προηγούμενη ημέρα συλλέγουν άνθη και στολίζουν καλαθάκια, με τα οποία γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι και τραγουδούν.

Το Σάββατο του Λαζάρου θεωρείται μέρα του θανάτου και της ζωής. Σε κάποια χωριά οι αγρότες δεν μαζεύουν τη σοδιά τους, φοβούμενοι ότι οι καρποί της γης φέρουν μέσα τους τον θάνατο. Ο Λάζαρος είναι μια μορφή που εμπνέει σεβασμό στον ελληνικό λαό.

Παλιότερα οι εκδηλώσεις ήταν πολλές και ποικίλες, ωστόσο σήμερα έχουν λησμονηθεί ως επί το πλείστον. Τα κάλαντα για το Σάββατο του Λαζάρου τραγουδιούνται σε ελάχιστες περιοχές, ενώ παλιότερα ήταν από τα πιο ζωντανά έθιμα και έδιναν ιδιαίτερο τόνο στις μικρές κοινωνίες.

Τα κάλαντα ήταν σχεδόν αποκλειστικά γυναικεία και τα τραγουδούσαν κοπέλες διαφόρων ηλικιών, ακόμα και κορίτσια στις παντρειές, που ονομάζονταν «Λαζαρίνες». Την παραμονή της γιορτής, οι Λαζαρίνες μαζεύουν λουλούδια και στολίζουν τα καλαθάκια τους, ντυμένες με τοπικές ενδυμασίες.

Γύριζαν από σπίτι σε σπίτι και εισέπρατταν μικρό φιλοδώρημα, όπως χρήματα, αυγά ή φρούτα. Σε πολύ λίγες περιοχές της χώρας τραγουδιούνται σήμερα τα Λαζαριάτικα κάλαντα. Τα λόγια τους άλλοτε αναφέρονται στην ανάσταση του Λαζάρου και άλλοτε αποτελούν παινέματα προσώπων που αγγίζουν τα όρια υψηλής ποιητικής δημιουργίας.

Έθιμα από διαφορετικά μέρη της Ελλάδας

Ο λαός γιορτάζει την πρώτη Λαμπρή, την «Έγερση» του φίλου του Χριστού, του «αγέλαστου» Λάζαρου. Ο φόβος και ο τρόμος για όσα γνώρισε στον άλλο κόσμο άφησαν βαθιά σημάδια στην ψυχή του Λαζάρου, και σύμφωνα με την παράδοση, μετά την Ανάσταση δε γέλασε παρά μόνο μία φορά.

Στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας, για να απεικονίσουν την Ανάσταση του Λαζάρου και την ανάσταση της φύσης, φτιάχνανε ομοιώματα του Λαζάρου. Την παραμονή της γιορτής ή ανήμερα την «πρώτη Λαμπρή», τα παιδιά γύριζαν στα σπίτια τραγουδώντας τα «λαζαρικά». Στην Ήπειρο, μάλιστα, χτυπούσαν και μεγάλα κουδούνια.

Στη Στερεά Ελλάδα, τη Μακεδονία και τη Θράκη, στο έθιμο έπαιρναν μέρος μόνο κορίτσια, οι «Λαζαρίνες», που έτσι γίνονταν γνωστές και σαν υποψήφιες νύφες.

Για τον «Λάζαρο» χρησιμοποιούσαν ξύλινα ομοιώματα ή ρόκες ντυμένες με χρωματιστά υφάσματα και στολισμένες με λουλούδια. Στη Σκύρο και την Κύπρο, υπήρχαν παραλλαγές με κουτάλες και παιδιά που υποκρίνονταν τον νεκρό Λάζαρο. Στην Κρήτη, στόλιζαν ξύλινο σταυρό με λεμονανθούς και αγριόχορτα.

Οι γυναίκες ζύμωναν ειδικά κουλούρια, τους «λαζάρηδες» ή «λαζαρούδια», λέγοντας: «Λάζαρο αν δεν πλάσεις, ψωμί δεν θα χορτάσεις».

Τα Κάλαντα του Λαζάρου

Σήμερον έρχεται ο Χριστός, ο επουράνιος Θεός.
Εν τῇ πόλει Βηθανία, Μάρθα κλαίει και Μαρία.
Λάζαρον τον αδελφό της, τον γλυκύ και καρδιακό της.
Τον μοιρολογούν και κλαίνε, τρεις ημέρες τον θρηνούσαν.

Κι την ημέρα την Τετάρτη, κίνησε ο Χριστός για να ‘ρθει.
Τότε βγήκε η Μαρία έξω από τη Βηθανία και εμπρός Του γονατίζει και τα πόδια Του φιλεί.
«Αν εδώ ήσουν, Χριστέ μου, δεν θα πέθαινε ο αδελφός μου.
Μα κι εγώ τώρα πιστεύω και καλότατα ξέρω ότι δύνασαι, αν θελήσεις, και νεκρούς να αναστήσεις.»

Τότε ο Χριστός δακρύζει και τον Άδη φοβερίζει:
«Δεύρο έξω, Λάζαρέ μου, φίλε και αγαπητέ μου.»
Παρευθύς απελευθερώθηκε, ανεστήθη και σηκώθηκε.

Τότε τον Θεό δοξάζουν και τον Λάζαρο εξετάζουν:
«Πες μας, Λάζαρε, τι είδες εις τον Άδη από όπου πήγες;»
«Είδα φόβους, είδα τρόμους, είδα βάσανα και πόνους.
Δώστε μου νερό λιγάκι να ξεπλύνω το φαρμάκι της καρδιάς και των χειλέων, και μην μ’ ερωτάτε πλέον.
Του χρόνου πάλι να ‘ρθουμε, με υγεία να σας βρούμε, και ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια πολλά να ζήσει, να ζήσει χρόνια εκατό και να τα ξεπεράσει.»

Greekaffair.gr