Σήμερα 30 Ιουνίου – Η Σύναξη των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων: Ποιοι ήταν οι Δώδεκα μαθητές του Χριστού
Την επομένη της μεγάλης εορτής των Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, στις 30 Ιουνίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά με ιδιαίτερη λαμπρότητα τη Σύναξη των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων, των ανθρώπων που επέλεξε ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός για να γίνουν οι άμεσοι μαθητές Του, οι αυτόπτες μάρτυρες του επίγειου έργου Του και οι πρώτοι κήρυκες του Ευαγγελίου σε ολόκληρη την οικουμένη.
Η κοινή αυτή εορτή καθιερώθηκε από την Εκκλησία, ώστε να τιμάται συλλογικά το έργο και η προσφορά όλων των Αποστόλων, οι οποίοι αποτέλεσαν το θεμέλιο της Εκκλησίας και τους πρώτους ποιμένες του χριστιανικού κόσμου.
Η σημασία της λέξης «Απόστολος»
Στην αρχαία ελληνική γλώσσα η λέξη «ἀπόστολος» σήμαινε τον απεσταλμένο, εκείνον που αποστέλλεται για την εκπλήρωση συγκεκριμένης αποστολής.
Στην Καινή Διαθήκη, όμως, ο όρος αποκτά ιδιαίτερη θεολογική σημασία. Απόστολοι ονομάζονται οι Δώδεκα μαθητές που επέλεξε προσωπικά ο Ιησούς Χριστός, τους οποίους εκπαίδευσε κατά τη διάρκεια της δημόσιας δράσεώς Του και στους οποίους ανέθεσε να συνεχίσουν το έργο της σωτηρίας μετά την Ανάληψή Του.
Ο ίδιος ο Κύριος τους έδωσε τη μεγάλη αποστολή:
«Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, διδάσκοντες αὐτοὺς τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὑμῖν.»
(Ματθαίος 28, 19-20)
Η εντολή αυτή αποτελεί μέχρι σήμερα το θεμέλιο της ιεραποστολικής αποστολής της Εκκλησίας.
Η κλήση των Δώδεκα
Οι άγιοι Απόστολοι δεν εξελέγησαν τυχαία ούτε αναδείχθηκαν από ανθρώπινη επιλογή. Κλήθηκαν προσωπικά από τον ίδιο τον Χριστό.
Οι περισσότεροι κατάγονταν από τη Γαλιλαία και ήταν άνθρωποι απλοί. Οι Πέτρος, Ανδρέας, Ιάκωβος και Ιωάννης ήταν αλιείς στη λίμνη της Γεννησαρέτ, ενώ ο Ματθαίος ήταν τελώνης. Άλλοι ασκούσαν επίσης ταπεινά επαγγέλματα, χωρίς να ανήκουν στις μορφωμένες ή ισχυρές τάξεις της εποχής.
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους δεν ήταν η κοινωνική θέση ή η ανθρώπινη σοφία, αλλά η προθυμία να ανταποκριθούν στο κάλεσμα του Κυρίου. Αφήνοντας οικογένεια, εργασία και υπάρχοντα, ακολούθησαν τον Χριστό και αφιέρωσαν ολοκληρωτικά τη ζωή τους στη μαθητεία κοντά Του.
Η τριετής μαθητεία κοντά στον Χριστό
Για περίπου τρία χρόνια οι Δώδεκα έζησαν μαζί με τον Κύριο.
Άκουσαν τη διδασκαλία Του, έγιναν μάρτυρες των θαυμάτων Του, είδαν τη Μεταμόρφωσή Του στο όρος Θαβώρ, συμμετείχαν στον Μυστικό Δείπνο και έζησαν από κοντά τα γεγονότα του Πάθους και της Σταυρώσεως.
Μετά την Ανάστασή Του, ο Χριστός εμφανίσθηκε επανειλημμένα στους μαθητές Του, ενισχύοντας την πίστη τους και προετοιμάζοντάς τους για τη μεγάλη αποστολή που θα ακολουθούσε.
Η Πεντηκοστή και η γέννηση της Εκκλησίας
Καθοριστικό σταθμό στη ζωή των Αποστόλων αποτελεί η ημέρα της Πεντηκοστής.
Όπως περιγράφεται στις «Πράξεις των Αποστόλων», το Άγιο Πνεύμα κατήλθε επάνω τους «ἐν εἴδει πυρίνων γλωσσῶν», χαρίζοντάς τους σοφία, δύναμη και παρρησία.
Από εκείνη τη στιγμή οι άλλοτε φοβισμένοι μαθητές μεταβλήθηκαν σε ατρόμητους κήρυκες του Ευαγγελίου, έτοιμους να διαδώσουν το μήνυμα του Χριστού σε όλα τα έθνη, ακόμη και με τίμημα τη ζωή τους.
Η Πεντηκοστή θεωρείται η γενέθλια ημέρα της Εκκλησίας και η απαρχή της παγκόσμιας ιεραποστολής.
Ποιοι ήταν οι Δώδεκα Απόστολοι
Οι αρχικοί Δώδεκα μαθητές του Κυρίου ήταν:
• ο Άγιος Πέτρος
• ο Άγιος Ανδρέας ο Πρωτόκλητος
• ο Άγιος Ιάκωβος, υιός του Ζεβεδαίου
• ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος και Ευαγγελιστής
• ο Άγιος Φίλιππος
• ο Άγιος Βαρθολομαίος
• ο Άγιος Θωμάς
• ο Άγιος Ματθαίος ο Ευαγγελιστής
• ο Άγιος Ιάκωβος, υιός του Αλφαίου
• ο Άγιος Ιούδας ο Θαδδαίος
• ο Άγιος Σίμων ο Ζηλωτής (ή Κανανίτης)
• ο Ιούδας ο Ισκαριώτης.
Μετά την προδοσία του Ιούδα Ισκαριώτη και τον θάνατό του, οι Απόστολοι εξέλεξαν, με θεία καθοδήγηση, τον Άγιο Ματθία, ο οποίος συμπλήρωσε και πάλι τον ιερό αριθμό των Δώδεκα, όπως περιγράφεται στο πρώτο κεφάλαιο των Πράξεων των Αποστόλων.
Γιατί ήταν Δώδεκα;
Ο αριθμός δώδεκα δεν είναι τυχαίος.
Όπως οι δώδεκα υιοί του Πατριάρχη Ιακώβ αποτέλεσαν τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ, έτσι και οι Δώδεκα Απόστολοι αποτελούν τους πνευματικούς θεμελιωτές του νέου λαού του Θεού, της Εκκλησίας του Χριστού.
Με αυτόν τον τρόπο φανερώνεται η συνέχεια μεταξύ της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης και η εκπλήρωση του σχεδίου της θείας οικονομίας για τη σωτηρία του ανθρώπου.
Το αποστολικό έργο των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων
Μετά την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος, οι άγιοι Απόστολοι διασκορπίστηκαν σε ολόκληρη τη γνωστή τότε οικουμένη, εκπληρώνοντας την εντολή του Κυρίου να κηρύξουν το Ευαγγέλιο «ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς» (Πρ. 1,8).
Με πίστη, αυταπάρνηση και ακατάβλητο ζήλο ίδρυσαν τις πρώτες χριστιανικές κοινότητες, χειροτόνησαν επισκόπους και πρεσβυτέρους, ενίσχυσαν τους νέους πιστούς και έθεσαν τα θεμέλια της Εκκλησίας σε Ανατολή και Δύση. Το έργο τους περιγράφεται κυρίως στο βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων, ενώ σημαντικές πληροφορίες για τη δράση και το τέλος πολλών Αποστόλων διασώζονται από την αρχαία εκκλησιαστική παράδοση.
Η αποστολική διαδοχή
Η Εκκλησία ομολογεί στο Σύμβολο της Πίστεως ότι είναι «Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική». Ο χαρακτηρισμός «Αποστολική» δηλώνει ότι θεμελιώνεται στη διδασκαλία των Αγίων Αποστόλων και διαφυλάσσει αδιάκοπα την πίστη που εκείνοι παρέδωσαν.
Οι Απόστολοι, καθοδηγούμενοι από το Άγιο Πνεύμα, εγκατέστησαν τους πρώτους επισκόπους στις κατά τόπους Εκκλησίες, μεταδίδοντας σε αυτούς τη διακονία και την ευθύνη της ποιμαντικής. Η αδιάκοπη αυτή συνέχεια, από τους Αποστόλους έως τους σημερινούς κανονικούς επισκόπους, ονομάζεται Αποστολική Διαδοχή και αποτελεί ένα από τα βασικά γνωρίσματα της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Οι Απόστολοι και το μαρτύριό τους
Οι περισσότεροι Απόστολοι επισφράγισαν το αποστολικό τους έργο με μαρτυρικό θάνατο, δίνοντας τη ζωή τους για τον Χριστό. Για αρκετούς από αυτούς οι σχετικές πληροφορίες προέρχονται κυρίως από την Ιερά Παράδοση και τους αρχαίους εκκλησιαστικούς συγγραφείς.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση:
• Ο Άγιος Πέτρος μαρτύρησε στη Ρώμη, σταυρωμένος με το κεφάλι προς τα κάτω, επειδή δεν θεώρησε τον εαυτό του άξιο να σταυρωθεί όπως ο Διδάσκαλός του.
• Ο Άγιος Ανδρέας ο Πρωτόκλητος σταυρώθηκε στην Πάτρα επάνω σε σταυρό σχήματος Χ, ο οποίος μέχρι σήμερα φέρει το όνομά του.
• Ο Άγιος Ιάκωβος, υιός του Ζεβεδαίου, υπήρξε ο πρώτος Απόστολος που μαρτύρησε, αποκεφαλιζόμενος στα Ιεροσόλυμα κατ’ εντολή του βασιλέως Ηρώδη Αγρίππα.
• Ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος εξορίστηκε στην Πάτμο, όπου συνέγραψε την Αποκάλυψη, και αργότερα εκοιμήθη ειρηνικά στην Έφεσο, αποτελώντας τη μοναδική εξαίρεση μεταξύ των Δώδεκα που δεν υπέστη μαρτυρικό θάνατο.
• Ο Άγιος Φίλιππος κήρυξε στη Μικρά Ασία και μαρτύρησε στην Ιεράπολη.
• Ο Άγιος Βαρθολομαίος δίδαξε σε διάφορες περιοχές της Ανατολής και παρέδωσε τη ζωή του μαρτυρικά.
• Ο Άγιος Θωμάς μετέφερε το Ευαγγέλιο μέχρι την Ινδία, όπου και μαρτύρησε.
• Ο Άγιος Ματθαίος ο Ευαγγελιστής αφιέρωσε τη ζωή του στο κήρυγμα του Ευαγγελίου και τελείωσε τον επίγειο βίο του μαρτυρικά, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση.
• Ο Άγιος Ιάκωβος ο του Αλφαίου εργάστηκε ιεραποστολικά και μαρτύρησε για την πίστη του.
• Ο Άγιος Ιούδας ο Θαδδαίος κήρυξε στη Μεσοποταμία και σε άλλες περιοχές της Ανατολής, επισφραγίζοντας το έργο του με το μαρτύριο.
• Ο Άγιος Σίμων ο Ζηλωτής διέδωσε το Ευαγγέλιο σε διάφορους λαούς και υπέμεινε επίσης μαρτυρικό θάνατο.
• Ο Άγιος Ματθίας, που εξελέγη στη θέση του Ιούδα Ισκαριώτη, συνέχισε το αποστολικό έργο και μαρτύρησε για τον Χριστό.
Ο Απόστολος Παύλος και οι Δώδεκα
Η Εκκλησία τιμά στις 29 Ιουνίου τους Πρωτοκορυφαίους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο. Ωστόσο, ο Απόστολος Παύλος δεν ανήκε στον αρχικό κύκλο των Δώδεκα.
Η κλήση του έγινε αργότερα, με θαυμαστό τρόπο, από τον Αναστημένο Χριστό, κατά την πορεία του προς τη Δαμασκό. Έκτοτε αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή του στο κήρυγμα του Ευαγγελίου, πραγματοποιώντας μεγάλες ιεραποστολικές περιοδείες και ιδρύοντας πολλές τοπικές Εκκλησίες. Για τον λόγο αυτό η Εκκλησία τον αποκαλεί «Απόστολο των Εθνών» και τον τιμά ισότιμα με τον Απόστολο Πέτρο ως Πρωτοκορυφαίο.
Η διαχρονική προσφορά των Αγίων Αποστόλων
Οι Άγιοι Απόστολοι δεν υπήρξαν απλώς οι πρώτοι μαθητές του Χριστού. Υπήρξαν οι θεμελιωτές της Εκκλησίας, οι πρώτοι ποιμένες, οι πρώτοι διδάσκαλοι της χριστιανικής πίστεως και οι αυτόπτες μάρτυρες της Αναστάσεως.
Η διδασκαλία τους διασώζεται στα βιβλία της Καινής Διαθήκης, ενώ η πίστη που παρέδωσαν μεταδίδεται αδιάκοπα μέσα στην Εκκλησία επί είκοσι αιώνες. Όπως γράφει ο Απόστολος Παύλος, οι πιστοί είναι «ἐποικοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν Ἀποστόλων καὶ Προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ» (Εφ. 2,20).
Η Σύναξη των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων υπενθυμίζει σε κάθε πιστό ότι η Εκκλησία οικοδομήθηκε πάνω στην αποστολική μαρτυρία και στη ζωντανή εμπειρία της Αναστάσεως του Χριστού. Οι Απόστολοι, φωτισμένοι από το Άγιο Πνεύμα, διέδωσαν το Ευαγγέλιο σε ολόκληρη την οικουμένη, αντιμετωπίζοντας διωγμούς, φυλακίσεις, κακουχίες και μαρτύρια, χωρίς ποτέ να αρνηθούν τον Κύριό τους.
Το παράδειγμά τους αποτελεί μέχρι σήμερα υπόδειγμα ακλόνητης πίστεως, ταπεινώσεως, θυσιαστικής αγάπης και ολοκληρωτικής αφοσιώσεως στον Χριστό. Γι’ αυτό και η Εκκλησία τους τιμά ως «θεμελίους της πίστεως», παρακαλώντας τους να πρεσβεύουν αδιάκοπα προς τον Θεό υπέρ της σωτηρίας όλων των ανθρώπων.
Απολυτίκιο της εορτής
Ἦχος γ’. Τὴν ὡραιότητα.
Ὡς δωδεκάπυρσος λυχνία ἔλαμψαν, οἱ Δωδεκάριθμοι Χριστοῦ Ἀπόστολοι· Πέτρος καὶ Παῦλος, σὺν Λουκᾶ, Ἀνδρέας καὶ Ἰωάννης, Βαρθολομαῖος, Φίλιππος, σὺν Ματθαίῳ καὶ Σίμωνι, Μᾶρκος καὶ Ἰάκωβος, καὶ Θωμᾶς ὁ μακάριος, καὶ ηὔγασαν τοὺς πίστει βοῶντας· χαίρετε, Λόγου οἱ αὐτόπται.
