Τα παιδιά χρειάζονται τέχνη και πολιτισμό όσο χρειάζονται τροφή και αγάπη. Χωρίς αυτά, η ψυχική και συναισθηματική τους ανάπτυξη μένει ελλιπής.
Σε έναν κόσμο που συχνά μετρά την ανάπτυξη με αριθμούς, επιδόσεις και δείκτες επιτυχίας, ξεχνάμε κάτι θεμελιώδες: η ανθρώπινη ψυχή δεν αναπτύσσεται μόνο με υλικούς όρους.
Υπάρχει μια μορφή “τροφής” που δεν φαίνεται, δεν καταγράφεται εύκολα, αλλά είναι εξίσου απαραίτητη για την παιδική ηλικία όσο το φαγητό, το παιχνίδι και η αγάπη. Είναι η τέχνη, η μουσική, οι εικόνες, οι ιστορίες και η ποίηση.
Τα παιδιά χρειάζονται τέχνη, μουσική, ζωγραφιές, ιστορίες και ποιήματα όσο χρειάζονται αγάπη, φαγητό, καθαρό αέρα και παιχνίδι. Αν δεν δώσεις σε ένα παιδί τροφή, η ζημιά γίνεται γρήγορα ορατή. Αν δεν αφήσεις ένα παιδί να έχει καθαρό αέρα και παιχνίδι, η ζημιά είναι επίσης ορατή, αλλά όχι τόσο γρήγορα. Αν δεν δώσεις σε ένα παιδί αγάπη, η ζημιά μπορεί να μην είναι φανερή για μερικά χρόνια, αλλά είναι μόνιμη. Αντίστοιχα, όταν ένα παιδί στερείται την επαφή με την τέχνη και τον πολιτισμό, η απώλεια δεν είναι άμεσα ορατή. Δεν αφήνει πάντα εμφανή σημάδια. Όμως υπάρχει.
Τα σώματά τους παραμένουν υγιή. Μπορούν να τρέξουν, να πηδήξουν, να κολυμπήσουν, να φάνε λαίμαργα, να γελούν και να κάνουν θόρυβο, όπως όλα τα παιδιά. Κάτι όμως λείπει. Κάτι που δεν φαίνεται εύκολα, αλλά διαμορφώνει βαθιά τον τρόπο που θα αντιληφθούν τον κόσμο.
Όλοι οι άνθρωποι, σε κάποιο στάδιο της παιδικής, νεανικής, εφηβικής ή ενήλικης ζωής, έρχονται αντιμέτωποι με μια αίσθηση που δεν μπορούν εύκολα να εξηγήσουν. Κάτι ξένο, σχεδόν άγνωστο, σαν μια περιοχή του εαυτού τους που δεν είχαν ποτέ εξερευνήσει.
Και τότε, συχνά τυχαία, κάτι συμβαίνει. Ακούνε μια φωνή στο ραδιόφωνο να διαβάζει ένα ποίημα. Περνούν έξω από ένα σπίτι και ακούν ένα πιάνο από ένα ανοιχτό παράθυρο. Βλέπουν έναν πίνακα σε μια αφίσα, σε έναν τοίχο. Και ξαφνικά, κάτι μέσα τους ταράζεται.
Δεν είχαν προετοιμαστεί γι’ αυτό. Είναι μια εμπειρία που δεν μπορούν να ονομάσουν εύκολα. Μια αίσθηση έντονης έλξης, σχεδόν πόνου, για κάτι όμορφο και άγνωστο ταυτόχρονα. Μια λαχτάρα που δεν ήξεραν ότι υπήρχε.
Σε εκείνη τη στιγμή, γεννιέται η συνειδητοποίηση ότι κάτι τους έλειπε. Όχι υλικό, αλλά βαθιά ανθρώπινο. Κάτι που δεν τους είχε ποτέ ειπωθεί ότι χρειάζονται, αλλά το αναγνωρίζουν αμέσως όταν το συναντούν.
Το θέλουν. Το χρειάζονται. Όπως ένας πεινασμένος χρειάζεται τροφή. Και αυτή η ανάγκη, όταν ξυπνήσει, δεν αγνοείται εύκολα.
Το ίδιο συμβαίνει και στην παιδική ηλικία. Ένα παιδί που έρχεται σε επαφή με την τέχνη, τη μουσική, τις εικόνες και τις ιστορίες, συχνά ανακαλύπτει μια νέα διάσταση του εαυτού του. Αντίθετα, ένα παιδί που δεν εκτίθεται ποτέ σε αυτόν τον κόσμο, μπορεί να μεγαλώσει χωρίς ποτέ να συνειδητοποιήσει ότι του λείπει κάτι θεμελιώδες.
Η απουσία αυτή δεν είναι θεαματική. Δεν προκαλεί άμεσες αντιδράσεις. Δεν φαίνεται εύκολα. Είναι όμως υπαρκτή και διαμορφώνει σιωπηλά την εσωτερική ζωή.
Γι’ αυτό και το δικαίωμα κάθε παιδιού δεν περιορίζεται στην τροφή, τη στέγη, την εκπαίδευση και την ιατρική φροντίδα. Περιλαμβάνει και το δικαίωμα στην εμπειρία του πολιτισμού.
Γιατί χωρίς τέχνη, μουσική, ζωγραφιές, ιστορίες και ποιήματα, ένα παιδί μπορεί να μεγαλώσει σωματικά, αλλά να στερηθεί ένα κομμάτι της εσωτερικής του ανάπτυξης. Και αυτή η έλλειψη, όσο αθόρυβη κι αν είναι, παραμένει ουσιαστική.
