Τεράστια ανησυχία για πάνω από 20 παιδιά στην Ελλάδα από μεταλλαγμένο σπέρμα Δανού δότη – Οδηγίες της Αρχής Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής
Ανησυχία για πάνω από 20 παιδιά στην Ελλάδα από σπέρμα Δανού δότη με γενετική μετάλλαξη. Τι συστήνει η Εθνική Αρχή Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής.
Έντονη ανησυχία έχει προκαλέσει σε πολλές χώρες της Ευρώπης – μεταξύ αυτών και η Ελλάδα – η αποκάλυψη ότι δότης σπέρματος από τη Δανία ήταν φορέας σοβαρής γενετικής μετάλλαξης, χωρίς να το γνωρίζει, η οποία συνδέεται με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
Εκτεταμένη δημοσιογραφική έρευνα από 14 δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς, ανάμεσα στους οποίους και το BBC, έφερε στο φως ότι από το σπέρμα του συγκεκριμένου άνδρα έχουν γεννηθεί τουλάχιστον 197 παιδιά σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Μερικά από αυτά τα παιδιά έχουν ήδη χάσει τη ζωή τους.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν, επτά κλινικές στην Ελλάδα έκαναν χρήση δείγματος από τον συγκεκριμένο Δανό δότη. Υπολογίζεται ότι στην ελληνική επικράτεια έχουν γεννηθεί πάνω από 18–20 παιδιά με το γενετικό υλικό του.
Το πρώτο ανησυχητικό εύρημα καταγράφηκε τον Νοέμβριο του 2020, όταν Έλληνας παιδο-ογκολόγος εντόπισε τη μετάλλαξη TP53 σε τρία αδέλφια που είχαν συλληφθεί μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης με το σπέρμα του ίδιου δότη. Ένα από τα παιδιά έχει ήδη νοσήσει από καρκίνο.
Οδηγίες από την Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής
Η Εθνική Αρχή Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής εξέδωσε σχετική ανακοίνωση, καλώντας τις οικογένειες που έχουν αποκτήσει παιδί με σπέρμα του Δανού δότη να ενημερωθούν άμεσα και να προχωρήσουν σε γενετικό έλεγχο. Οι Μονάδες Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής έχουν λάβει εντολή να παραπέμπουν τους γονείς σε ειδικούς γενετιστές για συμβουλευτική και διαγνωστικές εξετάσεις, ώστε να διαπιστωθεί αν τα παιδιά φέρουν τη συγκεκριμένη καρκινογόνο μετάλλαξη.
Από την έρευνα της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης προκύπτει ότι επτά ελληνικές μονάδες χρησιμοποίησαν το σπέρμα του δότη, το οποίο διανεμόταν για περίπου 17 χρόνια σε κλινικές τουλάχιστον 12 χωρών, όπως η Ολλανδία, η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Κύπρος και η Ισπανία.
Ο δότης ήταν ενεργός από το 2005 έως το 2022.
Στην Ελλάδα, ωστόσο, έως το 2017 δεν υπήρχε επίσημο Μητρώο Δοτών, γεγονός που δυσκολεύει την πλήρη ιχνηλάτηση των περιστατικών πριν από το συγκεκριμένο έτος. Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει ότι από έναν δότη μπορούν να γεννηθούν έως 10 παιδιά, όμως αυτό εφαρμόζεται με ακρίβεια μόνο μετά την ώρα λειτουργίας του Μητρώου.
Σε διεθνές επίπεδο δεν υφίσταται ενιαίος κανόνας για τον ανώτατο αριθμό χρήσεων του σπέρματος ενός δότη. Κάθε χώρα θέτει δικά της όρια. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπέρματος έχει παραδεχθεί ότι σε ορισμένες περιπτώσεις αυτά τα όρια παραβιάστηκαν και βρίσκεται πλέον σε συζητήσεις με τις αρχές της Δανίας και του Βελγίου.
Στο Βέλγιο, για παράδειγμα, το σπέρμα ενός δότη επιτρέπεται να χρησιμοποιείται από έξι το πολύ οικογένειες. Παρ’ όλα αυτά, 38 γυναίκες γέννησαν 53 παιδιά από τον συγκεκριμένο Δανό δότη. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το όριο τίθεται στις 10 οικογένειες.
Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας έχει εισηγηθεί όριο 50 οικογενειών ανά δότη, διευκρινίζοντας ότι το μέτρο αυτό δεν επηρεάζει ουσιαστικά τον κίνδυνο μεταφοράς σπάνιων γενετικών παθήσεων, αλλά συμβάλλει κυρίως στην ψυχοκοινωνική ισορροπία των παιδιών που αργότερα ανακαλύπτουν ότι έχουν εκατοντάδες ετεροθαλή αδέλφια.
Ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις
Η διευθύντρια του Progress Educational Trust προειδοποιεί ότι η ύπαρξη πολύ μεγάλου αριθμού ετεροθαλών αδελφών μπορεί να αποδειχθεί τραυματική εμπειρία, ενώ υπογραμμίζει την ανάγκη θέσπισης αυστηρότερων περιορισμών.
Ο καθηγητής Άλαν Πέισι, πρώην επικεφαλής της Τράπεζας Σπέρματος στο Σέφιλντ και νυν αναπληρωτής αντιπρύτανης στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, σημειώνει ότι πολλές χώρες εξαρτώνται πλέον από μεγάλες διεθνείς τράπεζες σπέρματος. Το μισό σπέρμα που χρησιμοποιείται στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι εισαγόμενο, γεγονός που δυσχεραίνει την επιβολή ενιαίων κανόνων.
Ο ίδιος τονίζει ότι δεν είναι δυνατό να εξασφαλιστεί απόλυτη γενετική ασφάλεια: μόνο το 1–2% των ανδρών που αιτούνται να γίνουν δότες πληρούν τα υφιστάμενα κριτήρια. Εάν οι διαδικασίες γίνουν ακόμη πιο αυστηρές, ενδέχεται να μην υπάρχουν επαρκείς δότες για την κάλυψη των αναγκών.
