Το γνωρίζατε ότι η υπερβολική χρήση οθονών επηρεάζει τον εγκέφαλο, τη μνήμη, τον ύπνο και τη συγκέντρωσή σας; Μάθετε πώς να τον προστατεύετε καθημερινά..
Η συχνή χρήση οθονών δεν επηρεάζει μόνο τα παιδιά. Αλλά και εμάς τους ενήλικες, για αυτό το λόγο καλό είναι να βάλουμε φρένο, αν θέλουμε να προστατέψουμε τον εγκέφαλό μας.
Έχουμε συνηθίσει να διαβάζουμε μελέτες και τοποθετήσεις ειδικών για τις επιπτώσεις της υπερβολικής έκθεσης στις οθόνες στον εγκέφαλο παιδιών και εφήβων. Ανά διαστήματα, ένα καινούργιο δημοσίευμα μάς προειδοποιεί για διάσπαση προσοχής, εξασθενημένη συγκέντρωση, διαταραχές ύπνου, δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση. Σχεδόν ανεπαίσθητα, καλλιεργείται μέσα μας μια καθησυχαστική «ψευδαίσθηση» ότι όλα αυτά αφορούν αποκλειστικά τους ανήλικους, ότι εμείς οι ενήλικες έχουμε κατά κάποιον τρόπο… εξαιρεθεί. Ο εγκέφαλός μας έχει ωριμάσει, διαθέτουμε κρίση και μηχανισμούς αυτοελέγχου. Υποτίθεται πως γνωρίζουμε –ή έτσι θέλουμε να πιστεύουμε– να θέτουμε όρια.
Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι λιγότερο καθησυχαστική. Το ότι ο δημόσιος διάλογος εστιάζει κυρίως στα παιδιά δεν συνεπάγεται πως οι ενήλικες μένουμε ανεπηρέαστοι. Κανείς δεν είναι πραγματικά στο απυρόβλητο από τις αρνητικές συνέπειες της πολύωρης θέασης σειρών, του αδιάκοπου scrolling σε πλατφόρμες όπως το YouTube και το TikTok ή της μηχανικής, σχεδόν αντανακλαστικής εναλλαγής εφαρμογών στο κινητό τηλέφωνο.
Ο υπερβολικός χρόνος μπροστά σε οθόνες –δηλαδή περισσότερες από δύο ώρες την ημέρα εκτός επαγγελματικών υποχρεώσεων– ενδέχεται να αποδειχθεί επιβαρυντικός και για τον εγκέφαλο των ενηλίκων, με τρόπους που συχνά υποτιμούμε ή δεν αντιλαμβανόμαστε άμεσα.
«Οι δυσμενείς συνέπειες της παρατεταμένης έκθεσης σε οθόνες είναι ύπουλες, ακριβώς επειδή δεν μπορείς να παρατηρήσεις σε πραγματικό χρόνο τι συμβαίνει στον εγκέφαλό σου όσο κοιτάς την οθόνη», επισημαίνει η Maris Loeffler, οικογενειακή θεραπεύτρια και συνεργάτιδα του τμήματος Lifestyle Medicine στο Stanford University. «Αν ένα πρωινό, ξαπλωμένος στο κρεβάτι, περάσεις μία ώρα κάνοντας scrolling στο κινητό σου, οι επιπτώσεις πιθανότατα θα είναι αμελητέες. Όταν όμως αυτή η συμπεριφορά παγιωθεί και γίνει καθημερινή συνήθεια, τότε το τίμημα αρχίζει να γίνεται αισθητό».
Κάνε την αρχή με τα μάτια σου
Δεδομένου ότι τα μάτια έχουν άμεση σύνδεση με τον εγκέφαλο, η Maris Loeffler προτείνει να τα φροντίζουμε για να διασφαλίζουμε τη συνολική εγκεφαλική υγεία. Αντί να αρπάζουμε αμέσως το κινητό μόλις ξυπνήσουμε, συνιστά να ξεκινάμε τη μέρα κοιτάζοντας τον ορίζοντα ή κάποιο αντικείμενο σε μακρινή απόσταση. Το πρωινό φυσικό φως βοηθά στη ρύθμιση του βιολογικού μας ρολογιού και «ξυπνά» τον εγκέφαλο με έναν φυσικό τρόπο.
Για την αποφυγή καταπόνησης των ματιών κατά τη διάρκεια της ημέρας, η American Academy of Ophthalmology προτείνει τον κανόνα 20-20-20. Σύμφωνα με αυτόν, κάθε 20 λεπτά πρέπει να εστιάζουμε σε κάτι που βρίσκεται περίπου 6 μέτρα μακριά (20 πόδια) για 20 δευτερόλεπτα.
Τι βλάβες προκαλούνται στον εγκέφαλο των ενηλίκων;
Οι υπάρχουσες μελέτες δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικές. Μία έρευνα που δημοσιεύτηκε στο International Journal of Mental Health and Addiction έδειξε ότι η αυξημένη χρήση οθονών στους ενήλικες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη μάθηση, τη μνήμη και την ψυχική υγεία, ενώ φαίνεται να αυξάνει και τον κίνδυνο πρώιμης νευροεκφύλισης. Σε νεαρούς ενήλικες, η υπερβολική έκθεση σε οθόνες έχει συνδεθεί με λέπτυνση του εγκεφαλικού φλοιού που σχετίζεται με τη μνήμη, τη λήψη αποφάσεων και την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων.
Άλλες μελέτες υποδεικνύουν ότι η παρακολούθηση τηλεόρασης για 5 ή περισσότερες ώρες ημερησίως συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, εγκεφαλικού επεισοδίου ή νόσου Parkinson’s disease, ενώ η υπερβολική χρήση οθονών, ιδιαίτερα το βράδυ, διαταράσσει τον ύπνο.
Επιπλέον, έχει παρατηρηθεί ότι άτομα με έντονη ενασχόληση με οθόνες εμφανίζουν μικρότερο όγκο φαιάς ουσίας, η οποία είναι κρίσιμη για τη μνήμη, την κινητικότητα και τη ρύθμιση των συναισθημάτων. Καθώς η φαιά ουσία μειώνεται φυσιολογικά με την ηλικία, είναι προς όφελός μας να μην επιταχύνουμε αυτή τη διαδικασία.
Η παρακολούθηση τηλεόρασης για πάνω από 5 ώρες τη μέρα συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, εγκεφαλικού επεισοδίου και νόσου Πάρκινσον.
Ο χρόνος μπροστά σε οθόνες λειτουργεί σαν «εγκεφαλικό junk food». «Είναι γλυκό και ευχάριστο στη στιγμή, αλλά δεν θρέφει πραγματικά τον εγκέφαλο», εξηγεί η Maris Loeffler. Όταν διαβάζουμε emails ή μπαίνουμε στα social media ενώ είμαστε ακόμα μισοκοιμισμένοι, ενεργοποιούμε απότομα το νευρικό μας σύστημα. Αν αυτό γίνεται καθημερινά, ο εγκέφαλος μαθαίνει να λειτουργεί σε μόνιμη κατάσταση αυξημένης επιφυλακής και το άγχος καθίσταται η προεπιλεγμένη του ρύθμιση.
Προστατεύοντας τον εγκέφαλό μας
Οι ειδικοί του τμήματος Stanford Lifestyle Medicine προτείνουν να αποφεύγουμε τις οθόνες κατά την πρώτη ώρα της ημέρας. Αντί για scrolling, μπορούμε να στραφούμε σε δραστηριότητες που ενισχύουν ολόκληρο το σώμα και, κατ’ επέκταση, τον εγκέφαλο, όπως η άσκηση, η προετοιμασία του πρωινού ή ο διαλογισμός.
Το συμπέρασμα; Αντί να απαιτούμε από τα παιδιά να κλείσουν τον υπολογιστή ή να αφήσουν το κινητό, ίσως είναι πιο αποτελεσματικό να δώσουμε πρώτα εμείς το παράδειγμα. Οι συνήθειες διαμορφώνονται μέσω προτύπων, και ο εγκέφαλός μας, ακόμα κι αν είμαστε ενήλικες, συνεχίζει να επηρεάζεται και να διαμορφώνεται από τις καθημερινές μας επιλογές
